آغاز طرح گونه‌شناسی بومی‌سروده‌های ایران در دانشگاه شیراز

۲۳ اسفند ۱۳۹۹ | ۱۳:۵۴ کد : ۶۰۷۶۱ دستاوردهای دانشگاه ها
تعداد بازدید:۳۸۴
دکترکاووس حسن‌لی مدیر قطب علمی «شعرپژوهی فرهنگ عامه» در دانشگاه شیراز، از طرح تدوین و انتشار کتاب‌هایی دربارۀ گونه‌شناسی بومی‌سروده‌های ایران در دانشگاه شیراز خبر داد.
آغاز طرح گونه‌شناسی بومی‌سروده‌های ایران در دانشگاه شیراز

به گزارش اداره کل روابط عمومی وزارت علوم به نقل از دانشگاه شیراز، دکترحسن‌لی با بیان این مقدمه که: فرهنگ و ادب عامه، یکی از شاخه‌های مهم ساختار فرهنگی و اجتماعی هر ملتی‌ست و مردم فرهنگور ایران نیز گنجینه‌های ارزشمندی از آثار عامه دارند که باید ثبت و ضبط و بازشناسی شود؛ گفت: در جای‌جای این سرزمین پهناور قصه‌ها، افسانه‌ها، شعرها، آئین‌ها و باورهایی وجود دارد که هرکدام بخشی از فرهنگ و اندیشه‌ی این مردم را بازنمایی می‌کنند.
وی افزود: ادبیات رسمی گذشته ما با همه ارزش‌های انکارناپذیر آن، ادبیاتی نخبه‌گرا بوده و به‌دلیل همین نخبه‌گرایی و رسمیتی که داشته، ادبیاتی فاخر، فخیم و مزیّن بوده است. متون ادبی هرچه فاخرتر، فخیم‌تر و مزیّن‌تر می‌شده، ارزشمندتر به‌شمار می‌آمده است.
استاد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه شیراز گفت: بخشی دیگر از ادبیات ما ادبیاتی‌ست غیررسمی که از دل توده‌های مردم می‌جوشیده و در بند تزئین و تکلف نبوده است. این بخش از ادبیات، در طول تاریخ، به بهانه غیررسمی بودن آن، همواره به حاشیه رانده می‌شده و از کانون توجه بسیاری از سخن‌سنجان بیرون می‌رفته است.
مدیر قطب علمی «شعرپژوهی فرهنگ عامه» توضیح داد: به همین منظور ما در سال ۱۳۹، طرح «شعرپژوهی فرهنگ عامه» را در قالب یک قطب علمی در بخش زبان و ادبیات فارسی دانشگاه شیراز نوشتیم و با پی‌گیری‌هایی که داشتیم، آن را به تصویب وزارت علوم رساندیم.
وی در پاسخ به این سوال که آیا انتشار کتاب‌هایی برای معرفی توصیفی بومی‌سروده‌های مناطق مختلف ایران، می‌تواند نیاز امروز و مناسب شرایط معاصر باشد؟ گفت: درست است. گذشتگان در زمان خودشان زیسته‌اند و جهان خودشان را داشته‌اند. امروز ما در زمانی دیگر زندگی می‌کنیم و جهانی دیگر، با همه بایستگی‌ها و نبایستگی‌هایش، ساخته‌ایم. بنابراین باید فرزند زمان خویشتن بود. اما پرداختن به آثار گذشتگان و پاسداری از آن‌ها، هرگز به معنای بازگشت به گذشته و ماندن در آن‌جا نیست.
دکتر حسن‌لی گفت: گردآوری، بازشناسی و بررسی علمی بومی‌سروده‌های گذشته، یعنی توجه به سرمایه‌های ملی که از نیاکانمان بازمانده است. فرهنگ و ادب عامه میراثی ارزشمند است که از گذشتگان به ما رسیده است. ما نباید همچون فرزندان ناخلف خانواده‌ای ثروتمند که ارث پدری‌شان را به سادگی به آتش می‌کشند و بر باد می‌دهند، این میراث گرانمایه را به دست فراموشی بسپاریم.
عضو هیأت‌علمی دانشگاه شیراز گفت: اگر ادبیات را آیینه‌ای برای بازنمایی بخش‌هایی از زندگی گذشتگان بدانیم، ادب عامه آیینه‌ای زلال‌تر، روشن‌تر و شفاف‌تر است؛ زیرا فرهنگِ عامه بسیاری از ناگزیری‌های فرهنگ رسمی را نداشته و کمتر گرفتار سانسور شده است.
وی در ادامه افزود: فرهنگ یک کشور اگر مانند دریایی جاری باشد، این دریا از برهم‌آیی آب‌های چشمه‌ها و نهرها و رودهای کوچک و بزرگی پدید می‌آید که از نواحی مختلف به این دریا سرازیر می‌شوند. اگر آن چشمه‌ها نجوشند، اگر آن نهرها بخشکند، اگر آن رودخانه‌ها کم‌آب شوند، دیگر دریا هم دریا نخواهد ماند. دریا هم لاغر خواهد شد و دریا هم خواهد خشکید. پرداختن به ادب و فرهنگ عامه و ادبیات بومی، یعنی بازسازی چشمه‌ها، یعنی لایروبی قنات‌ها، یعنی به‌سازی رودخانه‌ها. تا زندگی جریان یابد؛ تا نشاط لازم برای رشد و اعتلای فرهنگ پدید آید. و در واقع یعنی کمک به جریان زندگی.
دکتر حسن‌لی درخصوص اهداف قطب علمی شعرپژوهی فرهنگ عامه، گفت: هر موضوعی که به گونه‌ای به بومی‌سروده‌ها مربوط بشود به قطب ما هم مربوط است. هدف کلی ما فراهم آوردن زمینه‌های گوناگون پژوهشی و علمی برای شناختِ شایسته‌ی بخشی از ادب عامه یعنی همین بومی‌سروده‌های مناطق و اقوام مختلف ایران و بازیابی نقش این عناصر فرهنگی در هویت ملی است.
مدیر قطب علمی «شعرپژوهی فرهنگ عامه» در پاسخ به این سوال که منظور از بومی‌سروده چیست؟ توضیح داد: منظور ما از بومی‌سروده‌ها شعرهایی‌ست که معمولاً سرایندگانی ناشناس آن‌ها را در روزگاران گذشته، آفریده‌اند. سپس سر زبان‌های مردم جاری شده‌اند و زبان به زبان چرخیده‌اند و بصورت‌های گوناگون درآمده‌اند. بنابراین بومی‌سروده‌ها محصول مشترک ذوق جمعی‌اند و از لابه‌لای آن‌ها می‌توان بسیاری از رویاها، آرمان‌ها، آرزوها و شایست و نشایست‌های مردم را دریافت و بازشناخت.

دکتر حسن‌لی ادامه داد: ما امروز صدها گونه‌ی شعر عامه داریم که نیازمند گونه‌شناسی و توصیفند. مانند ترانه‌های ناز و نوازش، لالایی‌ها، ترانه‌های کار، سرودهای شادی، اشعار سوگ، تغزل‌های عاشقانه‌ی مردمی، جنگ‌نامه‌ها و حماسه‌های مربوط به عامه و مانند آن‌ها. همه این‌ها در حوزه‌ی کار ما در شعرپژوهی ادب عامه قرار می‌گیرند.
وی درخصوص برنامه‌های قطب علمی شعرپژوهی فرهنگ عامه نیز گفت: ما برنامه‌های مختلفی را در فعالیت‌های قطب داریم. برای مثال همزمان چندین برنامه را به موازات هم پی گرفته‌ایم و پیش می‌بریم. ابتدا نرم‌افزاری را با قابلیت جستجوهای گوناگون طراحی و تولید کرده‌ایم که پژوهشگران فرهنگ عامه می‌توانند بصورت برخط (آنلاین) اطلاعات بومی‌سروده‌ها را در آن نرم‌افزار بارگذاری کنند تا کم‌کم یک بانک بزرگ بومی‌سروده‌ها فراهم شود.
دکترحسن‌لی اضافه کرد: در این نرم‌افزار اجزا و مشخصات هر بومی‌سروده به تفکیک وارد می‌شود؛ مثلاً: نام بومی‌سروده، متن آن با آوانگاری، قالب و وزن شعر، موضوع شعر، مأخذ شعر، شیوه اجرا، سازهایی که با این شعرها همراهی می‌کنند و موارد دیگر. همزمان برنامه‌ی نشست‌های تخصصی و کارگاه‌های آموزشی داریم تا پژوهشگران فرهنگ عامه با شیوه‌های علمی گردآوری، طبقه‌بندی و توصیف بومی‌سروده‌ها آشنا بشوند.
مدیر قطب علمی «شعرپژوهی فرهنگ عامه» خاطرنشان کرد: در کنار این برنامه‌ها طرح گردآوری، تدوین و انتشار بومی‌سروده‌های گوناگون سراسر کشور یک برنامه جامع و مهم است. این مجموعه با همکاری پژوهشگران گرامی ادب عامه در سراسر کشور انجام می‌شود.
دکتر حسن‌لی گفت: این کتاب‌ها با هدف معرفی شعر عامه ایران و با روشی علمی و نسبتاً هماهنگ (براساس شیوه‌نامه) تدوین می‌شوند. در هر کدام از کتاب‌های این مجموعه یا بومی‌سروده‌های یک منطقه یا یک استان به صورت توصیفی، طبقه‌بندی و گونه‌شناسی می‌شود و یا گونه‌ای شاخص از بومی‌سروده‌ها در یک بررسی همه‌جانبه بازشناسی خواهد شد.
استاد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه شیراز یادآور شد: قطب علمی با مدیر نشر خاموش به یک توافق و تفاهم رسیده است که این مجموعه کتاب‌ها با طرحی هماهنگ، همچون دانشنامه‌ای توصیفی – تحلیلی با موضوع شعر عامه‌ی ایران در جلدهای مختلف منتشر بشود. به همراه هر کتاب یک لوح فشرده نیز منتشر می‌شود تا شیوه‌ی خوانش و اجرای این سروده‌ها نشان داده شود.
دکتر حسن‌لی گفت: خوشبختانه تا کنون با بیش از ۱۵ نفر از پژوهشگران فعال این حوزه به نتیجه رسیده‌ایم که ۱۳ نفر از آن‌ها قرارداد سه‌جانبه را امضا کرده‌اند. چند اثر از این مجموعه هم یا داوری شده و در مرحله ویراستاری است و یا در حال داوری است. بقیه هم در حال اجرا و آماده‌سازی است.
وی توضیح داد: فرشته آلیانی؛ با موضوع بررسی «بومی‌سروده‌های گیلکی و طالشی»، دکترغلامرضا بهرام‌پور؛ با موضوع «چهاربیتوهای جلگه جام»، دکتر سیدبرزو جمالیان‌زاده؛ با موضوع «بررسی و تحلیل بومی‌سروده‌های کهگیلویه و بویراحمد»، دکترعبدالغفور جهان‌دیده؛ با موضوع «بومی‌سروده‌های بلوچی»، حسن‌نژاد؛ با موضوع «گونه‌شناسی شعر عامه استان مازندران» دکترراضیه رستمی؛ با موضوع «گونه‌شناسی بومی‌سروده‌های استان بوشهر»، دکترحسن روشان؛ با موضوع «گونه‌شناسی شعر کرمانجی»، دکترحمید سفیدگر و دکترشهریار حسن‌زاده؛ با موضوع «بررسی بومی‌سروده‌های آذربایجان»، دکتر علی سهراب‌نژاد؛ با موضوع «گونه‌شناسی بومی‌سروده‌های استان ایلام»، دکتر سیدحسین طباطبایی؛ با موضوع «تحلیل بومی‌سروده‌های استان سمنان»، دکترمینا مساعد؛ با موضوع «جنگ‌نامه‌های جنوب»، دکتراسدالله نوروزی؛ با موضوع «گونه‌شناسی بومی‌سروده‌های استان هرمزگان»، دکترمحمدرضا صرفی؛ با موضوع «بومی‌سروده‌های استان کرمان»، دوستان دیگری هم مانند جناب دکتر پارسا در حال بررسی چگونگی اجرای این طرح در مناطق مختلف کردستان هستند و ان‌شاءالله با این عزیزان هم به زودی به نتیجه نهایی خواهیم رسید.
دکتر حسن‌لی در پاسخ به این پرسش که ساختار قطب علمی شما چگونه است؟، گفت: قطب علمی از یک هسته هفت نفره، از استادان دانشگاه شیراز و دانشگاه‌های دیگر تشکیل شده است. همکاران دیگری نیز ما را در این مسیر همراهی می‌کنند.
مدیر قطب علمی «شعرپژوهی فرهنگ عامه» از پژوهشگران دعوت کرد تا اگر در حوزه بومی‌سروده‌ها، مشغول پژوهشی هستند یا پایان‌نامه و رساله‌ای نوشته‌اند، و علاقه‌مندند تا اثرشان در این مجموعه کتاب‌هایی که در حال آماده‌سازی‌ست، قرار بگیرد، اثرشان را برای بررسی و انتشار، برای قطب شعرپژوهی ارسال کنند.

* درخشش دانشجویان دانشگاه شیراز در اولین دوره از مسابقات کشوری بنیاد ملی نخبگان با نام «ره‌نشان»
در اولین دوره از مسابقات مسئله‌محور بنیاد ملی نخبگان، با نام «ره نشان»، شش تن از دانشجویان دانشگاه شیراز موفق به کسب رتبه برتر شدند.
در مراسم اختتامیه این مسابقات که با حضور دکترسورنا ستاری، معاون علمی و فناوری ریاست جمهوری برگزارشد، از تیم‌های برتر دانشجویان تقدیر شد.
اسامی دانشجویان موفق به کسب رتبه‌های برتر در این دوره از مسابقات به شرح زیر است:
- کسب رتبه اول توسط دانیال فیروزی، دانشجوی کارشناسی مهندسی برق، در پروژه‌ی طراحی و ساخت ایستگاه شارژ خودروی برقی در حوزه انرژی؛
- کسب رتبه اول توسط مائده بردبار، دانشجوی کارشناسی ارشد زیست‌شناسی در پروژه‌ی روش مناسب غیرفعال‌سازی ویروسی محلول پروتئینی با منشأ خون انسانی در حوزه زیست فناوری؛
- کسب رتبه اول توسط علیرضا دهقان بیدختی، دانشجوی کارشناسی ارشد مهندسی شیمی، در پروژه شبیه‌سازی حرارتی سلول باتری خودرو برقی حوزه حمل و نقل؛
-کسب رتبه دوم توسط محمدحسین سعادتمند، دانشجوی کارشناسی مهندسی مکانیک، در پروژه طراحی و ساخت تجهیزات نوین بازیابی و اصلاح شبکه توزیع و لوله در حوزه آب و محیط زیست؛
- کسب رتبه دوم توسط علیرضا صادقی‌نیا، دانشجوی کارشناسی ارشد مهندسی شیمی، در پروژه شبیه‌سازی کامپیوتری فرایند تخلیه مکانیزه رآکتورها و مخازن در حوزه انرژی؛
- کسب رتبه سوم توسط فرزانه قاسمی، دانشجوی کارشناسی ارشد مهندسی برق، در پروژه طراحی و ساخت دستگاه ORP Meter در حوزه آب و محیط زیست.
این مسابقات با هدف شناسایی افراد و تیم‌های مستعد، دانشجویان و فناوران برای توانمندسازی در حل مسائل و نیازهای صنعت کشور، در ۵ حوزه‌: زیست فناوری، حمل و نقل، آب و محیط زیست، انرژی و هوشمندسازی میزبان ۳۸ شرکت دانش‌بنیان و ۵۶ پروژه بوده است.
همچنین شرکت‌ها ضمن تعریف پروژه‌های فناورانه، نیازهایشان را مطرح کردند و با فعالیتی ۵ ماهه که از مهرماه آغاز شد و تا دهم اسفندماه سال جاری ادامه یافت، این طرح‌ها با استقبال ۴۵۱۰ نفر از شرکت کنندگان، به مرحله اجرا رسید.
پس از ۷ مرحله ارزیابی، و برگزاری کارگاه‌های آموزشی متنوع، نشست‌های تیم‌سازی و مربی‌گری با هدف پیشبرد پروژه‌ها، برترین‌ها به مرحله نهایی راه یافتند که منجر به رقابت تیم‌ها در قالب بیش‌از ۳۰۰ تیم شد.
ل. س ۴۲/ ل. م ۵۴

کلید واژه ها: شیراز