رئیس موسسه مطالعات فرهنگی و اجتماعی:

شعار "علم برای جامعه و با جامعه" در روز جهانی علم امسال، ضرورت توجه به مسئولیت اجتماعی دانشگاه را دوچندان کرده است

۲۰ آبان ۱۳۹۹ | ۲۱:۵۰ کد : ۵۸۰۸۰ اخبار ستادی
تعداد بازدید:۱۳۳۷
رئیس موسسه مطالعات فرهنگی و اجتماعی با تاکید بر اهمیت مسئولیت اجتماعی دانشگاه و تحقق رویکرد "علم برای جامعه و با جامعه" تاکید کرد: گسترش حوزه آموزش به خارج دانشگاه با امکانات روزافزون فضای مجازی، بقای دانشگاه ها را به پرداختن به مسئولیت های اجتماعی آنها منوط کرده است.
شعار "علم برای جامعه و با جامعه" در روز جهانی علم امسال، ضرورت توجه به مسئولیت اجتماعی دانشگاه را دوچندان کرده است

به گزارش اداره کل روابط عمومی وزارت علوم، دکتر حسین میرزائی که امروز سه شنبه به مناسبت روز جهانی علم در خدمت صلح و توسعه مهمان برنامه تلویزیونی طلوع شبکه ۴ بود در ابتدا به روند طی شده در حوزه توسعه آموزش در کشور پرداخت و گفت: در قانون پایه آموزش که در سال ۱۲۹۰ هجری شمسی یعنی حدود ۱۱۰ سال پیش تصویب شد مقرر شده بود که تمام ایرانیان بالای هفت سال باید دوره آموزش ابتدایی اجباری را طی کنند. آمارها نشان می دهد در سال ۱۳۰۱ شمار دانش آموزان کشور ۴۵ هزار نفر - حدود نیم درصد جمعیت کشور – و این رقم به ۱۳۶ هزار نفر در سال ۱۳۰۸ رسیده بوده که تا سال ۱۳۲۵ به ۳۲۰ هزار نفر افزایش یافته است. اگر این آمار را امروز با جمعیت ۱۴ میلیونی دانش آموزان کشور که حدود ۱۷ درصد از کل جمعیت را شامل می‌شود مقایسه کنیم فاصله علم آموزی در سده اخیر را متوجه می‌شویم.
وی خاطرنشان کرد: با بررسی سیر آمار جمعیت دانشجویی کشور هم می بینیم که شمار دانشجویان دانشگاه تهران از تعداد هزار و ۲۴ نفر در بدو تاسیس در ۱۳۱۳ به دو هزار نفر در سال ۱۳۲۰ رسیده بود. شمار دانشجویان کل کشور هم در آن سال تنها حدود سه هزار نفر بوده و در سال ۱۳۵۵ به ۱۵۰ هزار نفر افزایش یافته است. در سال تحصیلی پیشین این رقم به سه میلیون و ۳۰۰ هزار نفر دانشجویان فعلی - که چند سال پیش به دلیل هرم جمعیتی متفاوت به چهار میلیون و ۸۰۰ هزار نفر هم رسیده بود - مقایسه کنیم، شاهد رشد کمی قابل توجهی هستیم. درست است که کمیت همه چیز نیست ولی به هر حال نمی توان منکر تاثیرات مثبت این رشد شد که حرکتی رو به جلو را طی یک سده اخیر در حوزه علم و فناوری کشور رقم زده است. عملاً هم می بینیم که به رغم همه مسائل و مشکلات، خانواده‌های ایرانی تاکید ویژه ای بر آموزش و علم اندوزی دارند و سهم قابل توجهی از سبد خانوارها به آموزش اختصاص داده می شود.
رییس موسسه مطالعات فرهنگی و اجتماعی تصریح کرد: در کنار این رشد کمی خصوصاً در چند سال اخیر شاهد توجه ویژه به کیفیت آموزش عالی هستیم و تلاش شده همگام با رویکردهای حاکم بر آموزش عالی و دانشگاه‌های دنیا از رویکرد آموزش محور به پژوهش محور، رویکردهای متاخر متمرکز بر مسوولیت اجتماعی دانشگاه است که اتفاقاً کاملاً همسو با شعار امسال روز جهانی علم در خدمت صلح و توسعه یعنی "علم برای جامعه و با جامعه" است در اولویت قرار گیرد.
وی خاطرنشان کرد: بحث مسئولیت اجتماعی که از رویکردهای حاکم بر دانشگاه‌های دنیاست به عنوان یکی از سه شعار و محور اصلی فعالیت مورد توجه دانشگاه‌های مهم ما از جمله دانشگاه تهران به عنوان نماد آموزش عالی ایران قرار دارد. در روزگار جدید که با توسعه فضای مجازی و سهولت دسترسی به منابع علمی، حیطه علم و آموزش بسیار فراتر از دانشگاه ها است کارویژه دانشگاه ها که یاددهی و انتقال دانش بوده، با چالش جدی مواجه شده و در فضای جدید، اهمیت مسوولیت اجتماعی در دانشگاه ها بسیار پررنگ تر شده است به طوری که شرط بقای دانشگاه این است که بتواند خود را در خدمت جامعه بازآرایی کند و خواندن کتاب مسئولیت دانشگاه را که توسط موسسه منتشر شده است توصیه می کنم.
دانشیار جامعه شناسی دانشگاه تهران در ادامه در پاسخ به این سوال که چه ارتباطی بین دانشگاه و توسعه وجود دارد و کدام یک پیش نیاز دیگری است، گفت: دانشگاه و توسعه رابطه ای دوسویه دارند. در تئوری های کلاسیک توسعه، خصوصاً بر آموزش، ارتباطات (رسانه) و شهرنشینی تاکید شده که هر چند از لحاظ علمی نمیتوان رسیدن به توسعه را به این سه مقوله محدود کرد ولی تجربه جهانی نشان از اهمیت پرداختن به آنها دارد و مشخصاً باید این ارتباط ارگانیک را بین دانشگاه و جامعه برقرار کرد.
دکتر میرزائی در تبیین این بحث به مفهوم آمایش سرزمین و در ذیل آن آمایش آموزش عالی و ضرورت توجه به مختصات و ظرفیتهای سرزمینی اشاره کرد و گفت: اگر بحث آمایش سرزمین را به استان ها تقلیل دهیم طبیعی است که دانشگاه ها باید با متناسب با ظرفیت های متفاوت هر استان توسعه پیدا نکنند و نمی‌توان با نسخه ای واحد، رشته ها را در تمام دانشگاه های علمی کشور دایر کرد و روشن است که مثلاً دانشگاه استان یا شهری که معدن خیز است باید قطب آموزش معدن کشور باشد ولاغیر.

وی با تاکید بر اینکه هر چه دانشگاه ها به اقتضائات و شرایط محیطی خود توجه کنند کارایی خود را اثبات کرده اند، اظهار داشت: اگر بود و نبود دانشگاهی در یک منطقه فرقی نکند، دلیلی هم بر وجود آن نیست و در واقع بحث ارتباط دانشگاه و صنعت هم که تاکید بسیاری زیادی بر آن می شود، ذیل ارتباط دانشگاه و جامعه و با توجه به مباحثی مثل آمایش سرزمین، تعریف و محقق می شود. امیدواریم با توجه به مقوله آمایش آموزش عالی و تناسب رشته ها با نیازها و اقتضائات منطقه ای این وضعیت اصلاح گردد.

وی در عین حال تاکید کرد که توجه به مشکلات صنعت و تجاری سازی و تولید ثروت در دانشگاه ها در عین اهمیتی که دارد نباید اصل و شاکله هویت دانشگاه تلقی شود و فرهنگ و شخصیت آکادمیک فراموش شود.
رییس موسسه مطالعات فرهنگی و اجتماعی خاطرنشان کرد: در همین ارتباط کتابی با عنوان نگاه انتقادی به دانشگاه هاروارد توسط موسسه منتشر شده که بسیار هم مورد توجه قرار گرفته است. نویسنده کتاب که رییس اسبق کالج هاروارد است تاکید دارد که شاکله هر دانشگاه را شخصیت دانشگاهی و هنجارهای آکادمیک آن شکل می دهد و دانشگاهی که صرفاً به دنبال مارکتینگ و خلق ثروت باشد نمی تواند تصویری مناسب از دانشگاه مطلوب را ارائه دهد.
دکتر میرزائی با اشاره به حدیثی از پیامبر اکرم (ص) که فرمودند اگر دانش در ثریا هم باشد مردمانی از پارس به آن دست می یابند گفت: با توجه به جایگاه ویژه علم در حوزه فرهنگ و تمدنی ایران و اهمیتی که فی النفسه برای علم و شخصیت فرهنگی قائل است اهمیت توجه به جنبه های فرهنگی در دانشگاه های ما را دوچندان میکند و باید توجه داشت که پرداختن به تجاری سازی و تولید ثروت نباید عنصر اساسی در هویت دانشگاه تلقی شود بلکه به عنوان یکی از ویژگی های اصلی آن است.
وی در ادامه با اشاره به نقش علم در تحقق صلح به عنوان دومین محور مورد توجه در نامگذاری دهم نوامبر به عنوان روز جهانی علم در خدمت صلح و توسعه توسط سازمان ملل بر ضرورت گسترش و تعمیق فرهنگ مدارا و همزیستی در سطح ملی و بین‌المللی تاکید کرد و گفت: صلح چه در ساحت سرزمینی ما با توجه به تنوع قومیتها، مذاهب و فرهنگ ها در داخل کشور و چه در سطح فراسرزمینی در مناسبات جهانی باید به عنوان یک اصل اساسی تلقی شود. در عصر جدید امکان زیست انفرادی برای افراد و برای کشورها وجود ندارد و باید با دنیا تعامل داشته باشیم. و در عین حال که حفظ کرامت و استقلال ما به عنوان اصل اساسی مطرح است اما رویکرد ما باید مبتنی بر تعامل و همزیستی با سایر کشورها باشد. در عرصه تعاملات بین المللی هم لازم است از ظرفیت های دیپلماسی علمی که نشان داده اتفاقاً در اوج منازعات و مسدود بودن مسیر تعامل و ارتباط می تواند روزنه ای برای تعامل و صلح باشد به نحو موثرتری استفاده کنیم. وی در پایان خاطرنشان کرد که در این ارتباط هم کتابی با عنوان دیپلماسی علمی با همکاری شورای راهبردی روابط خارجی جمهوری اسلامی توسط موسسه منتشر شده که می تواند بسیار راهگشا باشد.