مشاور وزیر علوم در برنامه بزرگداشت روز جهانی علم در خدمت صلح و توسعه تأکید کرد؛

لزوم نفوذ علم در لایه‌های مختلف جامعه/ شفافیت علم در کنار همگانی بودن علم از ویژگی‌های اساسی علم مدرن

۱۹ آبان ۱۳۹۸ | ۱۹:۳۷ کد : ۵۱۰۲۲ اخبار ستادی
تعداد بازدید:۹۳۵
دکتر وحید احمدی، مشاور وزیر علوم و رئیس مرکز تحقیقات سیاست علمی کشور در برنامه بزرگداشت روز جهانی علم در خدمت صلح و توسعه که امروز (یکشنبه) در محل وزارت علوم، تحقیقات و فناوری برگزار شد، اظهار داشت: علم باید در لایه‌های مختلف جامعه نفوذ کند و در همه ابعاد زندگی مردم نقش‌آفرینی کرده و با ورود فناوری‌های نوین و شبکه‌های مجازی و نقش رسانه‌ها باید حضور علم در لایه‌لایه جامعه و تحول نگرش علمی را بیشتر از گذشته لمس کنیم.
لزوم نفوذ علم در لایه‌های مختلف جامعه/ شفافیت علم در کنار همگانی بودن علم از ویژگی‌های اساسی علم مدرن

به گزارش اداره کل روابط عمومی وزارت علوم، دکتر احمدی در این نشست که با محوریت «علم باز؛ علمی برای همه» برگزار شد، با طرح این پرسش که آیا هر چه بیشتر توسعه پیدا کنیم و علم به زندگی ما ورود پیدا کند به این معنا خواهد بود که زندگی علمی هم داریم، گفت: امروزه گسل بزرگی بین جوامع علمی ما با لایه‌های مختلف مردم جامعه به‌طور مرتب ایجاد می‌شود که این گسل خطرناکی است و هم‌اکنون با یک تعارض جدی علمی و شکاف بین لایه‌های مردم روبرو هستیم.
وی افزود: پیشرفت هرروزه علم به معنای رسوخ علم در جامعه نیست و باعث کاهش خرافه‌پرستی و شبه‌علم می‌شود و اکنون شاهد آن هستیم که بحث شبه‌علم باوجود توسعه روزافزون رسانه‌های اجتماعی وجود دارد و همین امر باعث تشویش ذهنی لایه‌های مردم ازنظر شیوه نگرش علمی در جامعه می‌شود.
مشاور وزیر علوم در ادامه گفت: اگر ما با این نگرش، مرزهای بین جامعه علمی و مخاطبان را برنداریم دچار بحران خواهیم شد. شاهد هستیم توسعه علمی با سرعت زیاد در حال تحقق است ولی آیا مرزهای بین جوامع علمی و لایه‌های مختلف مردم برداشته‌شده است؛ جواب این است که مرزها در حال پیچیده شدن بیشتر است اگر تفکر علمی حاکم نشود.
دکتر احمدی افزود: همگانی شدن علم یعنی همه دسترسی کامل به کل فرآیند علم داشته باشند و خیلی‌ها فکر می‌کنند open science مانند open access است یعنی دسترسی به داده‌ها درحالی‌که دسترسی داده‌ها یکی از نمودهای open science هست و تعریف علم باز یعنی قرار دادن برون دادهای نتایج پژوهشی از قبیل نشریات و داده‌های پژوهشی که با رجوع عمومی انجام‌شده در فرمت دیجیتالی بدون هیچ‌گونه محدودیت دسترسی و این قسمت دسترسی آزاد به داده‌ها را پوشش می‌دهد و مسلماً فرآیند علمی و ساختار و ارتباطات علمی هم جزئی از چرخه علم هست.
رئیس مرکز تحقیقات سیاست علمی کشور با اشاره به دسترسی به نشریات و مقالات علمی گفت: باید بدانیم نشریات و مقالات در حقیقت محصولات علمی هستند، اما فرآیند پژوهشی چگونه است؟ قطعاً ما باید به این بخش‌ها ورود پیدا کنیم و شما شاهد هستید علیرغم اینکه دنیای پیشرفته علمی، شعار علم باز را مطرح می‌کند اما شفافیت علمی فراهم نشده است.
وی افزود: شفافیت علم در کنار همگانی بودن علم از ویژگی‌های اساسی علم مدرن است و از دیگر ویژگی‌های آن تعهد به جمعی بودن و اشتراک‌گذاری رایگان علم است درنتیجه علم همگانی حرکتی است همه‌جانبه تا ماحصل تلاش‌ها و اقدامات، چرخه علم و همه اجزای علم را فراگیرد و چرخه علم در تمام سطوح و برای همه اقشار جامعه در دسترس و قابل‌فهم باشد.
دکتر احمدی در ادامه گفت: در بحث همگانی شدن علم باز به این مفهوم باید توجه کنیم که به‌تمامی جنبش‌های مختلف باید توجه شود که هدفشان برداشتن موانع برای اشتراک‌گذاری هرگونه خروجی، منبع، روش‌ها یا ابزار در هر مرحله‌ای از انجام پژوهش است و به‌این‌ترتیب دسترسی باز به نشریات و نرم‌افزارها با دسترسی باز و مرور آزاد نظرات دیگران و منبع آموزشی باز و علم شهروندی همگی در قالب علم باز شکل می‌گیرند.
وی گفت: هر جنبش، حرکت و نوع تفکری که مانع دسترسی یک ملتی به علم شود رویکردی اشتباه است و همین الان تحریم‌های علمی که علیه ایران شکل‌گرفته مغایرت جدی با علم باز دارد و درهای علم را نمی‌توان به خاطر مسائل سیاسی بست؛ این علم دیگر علم همگانی نیست بلکه علمی است که تحت تأثیر تفکرات سیاست‌مداران خاص قرارگرفته است، درحالی‌که انجمن‌های علمی باید فارغ از هرگونه قیدوبندی بتوانند به مجامع علمی دسترسی پیدا کنند.


علم؛ پاسخ به چالش‌های بشری و مفاهیم انسانی و هدایت انسان به سمت توسعه پایدار

دکتر محمد جلالی دبیر کمیسیون انجمن‌های علمی ایران نیز در این نشست با اشاره بر اینکه علم‌آموزی تقاضای جمعی بشریت از ابتدای تاریخ بوده و فرصتی است که همواره باعث توسعه جوامع بشری شده، گفت: علم خودپاسخی به چالش‌های بشری نظیر مفاهیم بلند انسانی مانند کرامت انسانی و شناخت هر چه بیشتر محیط پیرامون انسان است که او را به سمت صلح و توسعه پایدار هدایت و راهنمایی می‌کند.
وی اظهار داشت: علم به‌منزله تیغ دو لبه‌ای است که تا امروز عده‌ای جهت منافع شخصی آن را به کار گرفته‌اند و لذا نام‌گذاری روز جهانی علم در خدمت صلح و توسعه فرصتی است که به مردم یادآور شویم که افزایش آگاهی‌های عمومی در مورد اهمیت علم می‌تواند انسان را به سمت خاستگاه اصلی آن که صلح و توسعه است، پیش ببرد.
دبیر کمیسیون انجمن‌های علمی ایران در ادامه افزود: علم امروز در کشور ما جایگاه ویژه‌ای دارد، از سویی برخی آمارهای داخلی و بین‌المللی نشان می‌دهد که کشور رشد قابل‌توجهی در نرخ تولید علم داشته است و از طرفی، کشور دست‌به‌گریبان مشکلات و چالش‌های متعددی است که نشان می‌دهد تنها با راهکارهای پایدار و تصمیم‌گیری‌های مبتنی بر علم می‌توان امکان برون‌رفت از این چالش‌ها را فراهم کرد.
وی تصریح کرد: لیکن سوال مهم این است که چه میزان از تولیدات علمی کشور هدفمند و در راستای حل چالش‌ها برنامه‌ریزی‌شده که ما امروز نیازمند آن هستیم که چرخه علم را از تولید تا تصمیم‌گیری را اثربخش کنیم و بر اساس نیاز کشور به تولید علم بپردازیم و استفاده از علم را در جامعه گسترش دهیم.
دکتر جلالی در خصوص فعالیت یک سال گذشته انجمن‌های علمی در کشور افزود: این انجمن‌ها در کنار تمرکز بر مرجعیت علمی خود با حضور در عرصه‌های مختلف نظیر شورای عالی عتف، کمیسیون‌ها و کارگروه‌های وزارت علوم و کمیسیون‌های تخصصی مجلس شورای اسلامی توانسته‌اند گام‌های مؤثری در جهت سیاست‌گذاری مبتنی بر علم بردارند.
دبیر کمیسیون انجمن‌های علمی ایران گفت: از میان ۱۸۰ انجمن علمی تحت نظارت و هدایت کمیسیون انجمن‌های علمی کشور بیش از ۱۲۰ انجمن در رتبه (الف) و (ب) در رشته‌های مختلف مشغول به فعالیت هستند و این انجمن‌ها با استفاده از متخصصان، اساتید و پژوهشگران دانشگاهی، مدیران اجرایی و فعالان صنعت و دانشجویان زمینه‌سازی رشد علم در بستر جامعه، ارتقای سطح آگاهی مردم و برقراری پیوند میان نظام سیاست‌گذاری و تصمیم‌گیری با محوریت علم را فراهم کنند.
وی افزود: انجمن‌های علمی ایران ظرفیت اثرگذاری و نقش‌آفرینی در حل چالش‌های فعلی کشور را دارند و خانواده ۳۷۰ هزار نفره انجمن‌های علمی ایران امروز در عرصه‌های مختلف از مقابله با فساد تا سازگاری با تحولات محیط‌زیست در حال خدمت به جامعه است و اطمینان دارم که این ظرفیت اجتماعی امکان تغییر نگرش و باورهای عمومی در میان اقشار مختلف جامعه را دارد.
دکتر جلالی به بخشی از ظرفیت‌های این گروه از متخصصان کشور اشاره کرد و گفت: همکاری با دانشگاه‌ها در قالب پروژه‌های پژوهشی و کاربردی، همکاری در پروژه‌های بین‌المللی، برگزاری همایش‌ها، نشست‌ها و کنفرانس‌های تخصصی، چاپ نشریه و مجله و شبکه‌سازی با اندیشمندان خارج از کشور از ظرفیت‌های این گروه‌های تخصصی است و سال گذشته دکتر جهانگیری معاون اول رئیس جمهور به‌صراحت اذعان کردند که دولت نیازمند ترمیم سرمایه اجتماعی است.
وی افزود: من و کلیه همکارانم در کمیسیون انجمن‌های علمی ایران تلاش و اولویت خود را در جهت حمایت و ایجاد فرصت نقش‌آفرینی برای انجمن‌ها به کار گرفته‌ایم و تمام حمایت کامل خود را از انجمن‌هایی که علاقه‌مند به فعالیت در حوزه ترویج علم هستند اعلام می‌کنم.
س. س ۵۱ / ل. م ۵۴/ ع. ع ۵۷