فارغ‌التحصیلی نخستین دانشجوی دکتری زمین‌شناسی نفت کشور از دانشگاه شهیدچمران اهواز

۲۴ تیر ۱۳۹۶ | ۱۶:۱۴ کد : ۳۲۴۶۶ دستاوردهای دانشگاه ها
تعداد بازدید:۱۴۲۲
مجید مشهدی علی پور ممقانی دانشجوی دکتری زمین‌شناسی نفت گروه زمین‌شناسی دانشکده علوم زمین دانشگاه شهیدچمران اهواز به عنوان اولین دانشجوی گرایش فوق در کشور، با دفاع از پایان‌نامه خود و کسب نمره ۷/۱۹ از این دانشگاه فارغ‌التحصیل شد.
فارغ‌التحصیلی نخستین دانشجوی دکتری زمین‌شناسی نفت کشور از دانشگاه شهیدچمران اهواز

به گزارش روابط عمومی وزارت علوم، دراین نشست دفاعیه دکتربهرام علیزاده استاد راهنما و دکترعلی چهرازی استاد مشاور این پایان‌نامه با عنوان "ژئوشیمی آلی سنگ‌های منشأ و ذخایر هیدروکربنی نامتعارف و تعیین خاستگاه و درجۀ دگرسانی ذخایر هیدروکربنی در بلوک A ناحیۀ خلیج‌فارس با استفاده از روش مدلسازی حوضه و سیستم نفتی" را برعهده داشتند.

همچنین در چکیده این پایان‌نامه آمده است: این رساله، نتایج حاصل از مطالعۀ ژئوشیمیاییِ بخش شرقیِ بلوک A حوضۀ خلیج‌فارس را ارائه می‌کند. تعداد قابل‌توجهی از نمونه‌های سنگ‌منشأ و نفت مربوط به زمان‌های ژوراسیک تا ترشیری مورد ارزیابی قرارگرفته‌اند. هدف از انجام این مطالعه، تفسیر شرایط رسوبیِ دیرینۀ سنگ‌منشأهای مختلف، تعیین ارتباط زایشی میان نفت‌ها و سنگ‌های منشأ شناسایی‌شده، بررسی تأثیرِ فرآیندهای مختلف بر روی خصوصیات ژئوشیمیاییِ نفت‌ها، و ارزیابی ژئوشیمیاییِ منابعِ هیدروکربنیِ نامتعارف بوده است. داده‌های مورداستفاده برای این اهداف شامل پارامترهای به‌دست‌آمده از پیرولیز راک-ایول، پتروگرافی آلی، ایزوتوپ پایدار کربن، پارامترهای مولکولیِ به‌دست‌آمده از کروماتوگرافی‌گازی، و نسبت‌های بیومارکریِ حاصل از آنالیز GC-MS بوده است. داده‌های راک-ایولِ مربوط به نمونه‌های سنگ‌منشأ و داده‌های مولکولیِ نفت‌ها با استفاده از روش‌های کیمومتریک موردمطالعه قرارگرفته‌اند.

با غربالِ داده‌های ژئوشیمیاییِ آلیِ مربوط به سنگ‌های منشأ، نتایج محکم‌تری دربارۀ افق‌های اصلیِ سنگ‌منشأ در منطقۀ موردمطالعه به‌دست‌آمده است. نمونه‌های غربال‌شده، برای بررسیِ میزان بلوغ حرارتی، نوع مادۀ آلی، و در برخی موارد شرایطِ رسوبیِ دیرینۀ سنگ‌های منشأ مورداستفاده قرارگرفته‌اند.

بررسیِ ژئوشیمیاییِ نفت‌ها و تلفیقِ نتایجِ حاصله در قالب زمین‌شناسی و چینه‌شناسیِ‌ ناحیۀ‌ موردمطالعه، امکانِ تفکیک دو خانوادۀ نفتیِ اصلی را فراهم می‌کند. این دو خانواده، دارای تفاوت‌های شاخصی در میزان بلوغ، سن و خاستگاه بوده و با سنگ‌های منشأ‌ مطالعه‌شده قابل‌انطباق هستند. بررسی‌های جزئی‌تر در مورد خصوصیاتِ ژئوشیمیاییِ هرکدام از خانواده‌های نفتی، مستلزم توجه دقیق به روابط میانِ‌ پارامترهای بیومارکریِ این نفت‌ها بوده است.

بدین‌ترتیب، نتایج تازه‌ای دربارۀ خاستگاه و تاریخچۀ تشکیلِ منابعِ هیدروکربنی در منطقۀ مورد مطالعه حاصل شده است. علاوه براین، وقوع حداقل یک چرخۀ فروسایی‌زیستی در طیِ تاریخچۀ تکاملیِ نفت‌های مطالعه‌شده به اثبات رسیده است.

بررسی منابعِ هیدروکربنیِ نامتعارف درحوضۀ موردمطالعه، با استفاده از فنونِ مدل‌سازی حوضه و سیستمِ نفتی انجام‌گرفته و پتانسیلِ سری‌های مختلفِ رسوبی برای داشتنِ انواعِ مختلفی از این منابع، تعریف‌شده است. منابع گاز شیلی در سری‌های پالئوزوئیک قابل‌توجه می‌باشند. در عوض، سری‌های ژوراسیک و کرتاسه، عموماً از نظر منابعِ نفتِ نامتعارف، دارای پتانسیلِ هستند.

درنهایت، تلفیق نتایج ژئوشیمیایی و مدل‌سازی با همدیگر و بررسی آن‌ها در چهارچوب زمین‌شناسی و چینه‌شناسی ناحیۀ موردمطالعه، دو نتیجۀ عمده در برداشته است: (الف) دینامیکِ تجمع ذخایر هیدروکربنی و شارژ تله‌ها به‌طور تنگاتنگی با تکامل زمین‌شناختیِ منطقه کنترل می‌شود و (ب) خصوصیات رخسارۀ سنگ منشأ در تعامل با حوادثِ ثانویه در محل‌های تجمع، سرشت ژئوشیمیاییِ امروزینِ نفت‌ها را کنترل می‌کنند.

گفتنی است مجید مشهدی علی پور ممقانی سال ۱۳۸۲ در رشته زمین‌شناسی در دانشگاه تبریز شروع به تحصیل کرد و توانست با معدل ۲۱/۱۷ به عنوان دانشجوی ممتاز از این دانشگاه فارغ‌التحصیل شود. پس‌ازآن در سال ۱۳۸۶ با رتبه سه کنکور سراسری، موفق به ورود به رشته زمین‌شناسی نفت دانشگاه شهیدچمران اهواز شد و پایان‌نامه خود را در حوضه ایران مرکزی تحت راهنمایی دکتر بهرام علیزاده به انجام رساند.

در سال ۱۳۸۹ نیز با کسب رتبه سه کنکور سراسری، در مقطع دکتری رشته زمین‌شناسی نفت دانشگاه شهید چمران اهواز پذیرفته و رساله خود را در حوضه خلیج‌فارس با راهنمایی دکتربهرام علیزاده انجام داد که بخش عمده‌ای از تحقیقات انجام‌شده در این رساله، دارای اهمیت راهبردی بوده و یافته‌های علمی جدیدی را در مورد سیستم‌های هیدروکربنی و منابع نامتعارف در بخش جنوبی حوضه خلیج‌فارس فراهم آورده است.

کلید واژه ها: شهیدچمران اهواز


( ۱ )