متن سخنرانی وزیر علوم، تحقیقات و فناوری جناب آقای دکتر زاهدی در اجلاس TWNSO - برزیل

۱۷ تیر ۱۳۹۳ | ۱۵:۳۸ کد : ۲۴۹۴۸ پیام های وزیر
تعداد بازدید:۱۰۰۹
" پشتیبانی مالی از علوم، فناوری و نوآوری در جمهوری اسلامی ایران"
 
یکی از مهمترین تحولات جهان آینده، بحث توسعه مبتنی بر دانش است که شکل جدیدی از اقتصاد نوین را در جامعه بشری به وجود خواهد آورد. جمهوری اسلامی ایران نیز در همگامی با جامعه جهانی برنامه پنجساله توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی خود را با محوریت دانایی و دانش آغاز کرده است.
براساس این استراتژی و چشم¬انداز، پشتیبانی¬¬های مالی و اداری وسیعی از آموزش و پژوهش تدارک دیده شده است. به اعتقاد ما شکوفایی و توسعه اقتصادی مبتنی بر دانش مستلزم توجه بیشتر به امر پژوهش و کارآمدتر کردن آن از طریق تأمین منابع مالی و تسهیل مکانیزمهای اجرایی توزیع این منابع است. در این میان، وزارت علوم، تحقیقات و فناوری نقش محوری را در سیاسگذاری و توزیع منابع مالی پژوهش در کشور برعهده دارد.
مهمترین گام عملی در تقویت منابع مالی تحقیق و توسعه که در برنامه 5 ساله 2008-2003 به آن توجه شده، افزایش سهم بودجه تحقیق و توسعه از 87% درصد تولید ناخالص داخلی در سال مبنا به حداقل 2 درصد در پایان برنامه در سال 2008 می¬باشد. این به معنی افزایش بودجه این بخش به میزان سالانه 15 درصد خواهد بود. البته این بخش از اعتبارات تخصیص یافته به پژوهش فعلاً توسط دولت تأمین می¬شود، زیرا معتقدیم که در ابتدا، دولت باید نقش خود را به عنوان منبع عمده تأمین اعتبار برای برنامه¬های پژوهشی حفظ کند. اما، پیش¬بینی می¬شود که در آینده، بخش خصوصی سهم بیشتری را در مقایسه با وضعیت موجود در حوزه پژوهش سرمایه¬گذاری و هزینه نماید.
در کشور ما، علاوه بر بودجه¬های برنامه¬ای که به طور سالانه به مراکز علمی و تحقیقاتی اختصاص داده می¬شود، حمایتها و تسهیلات قانونی نیز نقش عمده¬ای در پیشبرد برنامه¬های تحقیق و توسعه دارند. برای این منظور نیز نهادها، سازمانها، صندوقها ، جشنواره¬ها و جوایز ملی متعددی وجود دارند که خود مستقیماً فعالیت پژوهشی ندارند، اما حمایتهای وسیع و گسترده¬ای را از فعالیتهای پژوهشی به عمل می¬آورند. مخاطب این نهادها و سازمانها اغلب محققین، نوآوران و کارآفرینانی هستند که در عرصه¬های مختلف علمی، اقتصادی و اجتماعی و بعضاً بدون وابستگی سازمانی در سراسر کشور پراکنده¬اند. بنیاد ملی نخبگان کشور، صندوق حمایت از پژوهشگران، صندوق تحقیق و توسعه، صندوق محیط¬زیست، جشنواره بین¬المللی خوارزمی، جایزه ملی کیفیت و طرحهای ملی توسعه کارآفرینی مبتنی بر فناوری که تعداد آنها به بیش از 50 مورد می¬رسد، از آن جمله¬اند.
مشوقهای مالیاتی به ویژه برای فعالیتهای تحقیق و توسعه در بخش خصوصی، کاهش عوارض و تعرفه¬های گمرکی برای ورود تجهیزات و مواد مورد نیاز بخش پژوهش، پرداخت بخش اعظمی از هزینه¬های ثبت اختراع در داخل و خارج از کشور، تأمین هزینه¬های فرصتهای مطالعاتی، چاپ مقالات، تهیه پایان¬نامه¬های دانشجویی، شرکت در کنفرانسها و نمایشگاههای بین¬المللی، از دیگر امتیازاتی هستند که به بخش پژوهش اختصاص داده می¬شود.
در حوزه¬های سیاستگذاری، برنامه¬ریزی و قانونگذاری مالی نیز وزارت علوم، تحقیقات و فناوری مسئولیت هماهنگ¬سازی با نظام برنامه¬ریزی کشور و مجلس شورای اسلامی را بر عهده دارد ولی در حوزه¬های اجرایی مراکز علمی، تحقیقاتی از استقلال مالی برخوردارند. یکی از دستاوردهای مهم سالهای اخیر که در احکام قانون برنامه پنجساله چهارم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی کشور نسبت به آن تصریح شده است، استقلال مالی دانشگاهها و مراکز علمی و تحقیقاتی است که به موجب آن یک مرکز علمی، آموزشی و تحقیقاتی بدون الزام به رعایت قانون محاسبات عمومی، قانون استخدام کشوری و سایر قوانین و مقررات عمومی اداری و مالی و استخدامی اداره می¬شوند و اعتبارات دریافتی از دولت کمک تلقی شده و پس از پرداخت به هزینه قطعی منظور می¬گردد. البته وزارت علوم، تحقیقات و فناوری همچنان وظیفه نظارتی خود را حفظ کرده است.
در مجموع اهدافی را که دولت در پشتیبانی مالی از تحقیق و توسعه دنبال می¬کند می¬توان شامل موارد زیر دانست:
1. افزایش سهم هزینه¬های تحقیق و توسعه از GDP به میزان حداقل 2% تا سال 2008
2. اطمینان از اینکه هزینه¬های تحقیق و توسعه ملی به پیشبرد برنامه¬های توسعه اقتصادی دانش محور کمک می¬کند و با آن متناسب است.
3. کاهش تدریجی استفاده از منابع مالی دولتی و تشویق بخش خصوصی به سرمایه¬گذاری در تحقیق و توسعه
4. تشویق روشهای تحقیقات قراردادی و گسترش حمایتهای رقابتی در تحقیق و توسعه
5. کاهش تصدی¬گری دولت در بخش تحقیقات و تقویت نظام نظارت و ارزیابی
6. استفاده مؤثر از مشوقهای مالیاتی، وضع قوانین و مقررات تسهیل کننده، پوششهای حمایتی بیمه¬ای، کاهش یا حذف تعرفه¬ها، عوارض¬گمرکی واردات و مالیات فروش تجهیزات ضروری مربوط به تحقیق و توسعه
7. تشویق ایجاد و توسعه کارآفرینی و شرکتهای مبتنی بر فناوری از طریق اعطاء وامهای کم¬بهره و یا بلاعوض
8. تقویت و توسعه صندوقهای مالی توسعه پژوهش و فناوری با مشارکت بخش خصوصی
و نهایتاً اینکه آنچه از نظر ما مهم¬تر است حمایت و پشتیبانی صحیح و هدفمند از تحقیق و توسعه است. مشکلات کشورهای در حال توسعه تنها محدود به منابع مالی نیست، آنچه که مستلزم توجه بیشتری است، مدیریت بودجه¬های تحقیقاتی است. علم و فناوری تعاملات پیچیده¬ای با اقتصاد دارند و اثراتشان اغلب مستقیم و فوری نیست به عبارت دیگر سرمایه¬گذاری در تحقیقات با تأخیری نسبتاً طولانی ظاهر می¬شود و همین عامل یکی از اشکالات اساسی در تشخیص اهمیت و باور تحقیقات در رشد و شکوفایی صنعتی و اقتصادی است. سرمایه¬گذاری در تحقیقات نتیجه دوردست دارد. سرمایه¬گذاری در تحقیقات صبر و تحمل می¬خواهد و اینجاست که کشورهای در حال توسعه به علت گرفتاریهای روزمره و نزدیک نگری، تحمل سرمایه¬گذاری ¬های کلان و درازمدت در تحقیق و توسعه را ندارند. بنابراین اگرچه منابع مالی نقش تعیین¬کننده¬ای در رشد و توسعه تحقیقات دارند، اما مدیریت صحیح این منابع، قوانین و مقررات راهگشا و نظارت و هدایت هدفمند تحقیق و توسعه را نیز نباید از نظر دورداشت. در انتها برای همة کشورهای عضو آرزوی رسیدن به اهداف عالیه در حوزه¬های علوم و فناوری را دارم.