سخنرانی وزیر علوم در مراسم افتتاحیه نخستین جشنواره بین‌المللی علوم انسانی «فارابی»

۱۷ تیر ۱۳۹۳ | ۱۵:۳۸ کد : ۲۴۹۲۱ پیام های وزیر
تعداد بازدید:۲۶۶
بسم الله الرحمن ارحیم
رب زدنی علما و الحقنی بالصالحین
به نام آنکه جان را فکرت آموخت
چراغ دل به نور جان بیفروخت
زفیضش هردو عالم گشت روشن
زفضلش خاک آدم گشت گلشن
در ایام محرم و سوگواری سرور و سالار شهیدان ابا عبدالله الحسین هستیم. امید داریم در پرتو نور هدایت آن امام همام درس آزادگی، علم، جوانمردی، مسئولیت پذیری و ایثار و فداکاری در راه دین را بیاموزیم.
 
میهمانان گرامی و حضار عزیز
اساتید، محققان، دانشجویان گرامی؛
رئیس محترم جمهور ی اسلامی ایران
حضور شما را در این جشنواره، گرامی داشته و امیدوارم از این فرصت مغتنم
پیش آمده، بتوانیم حداکثر بهره‌برداری را برای ارتقای جایگاه علوم انسانی- اسلامی در حوزه‌های مختلف علمی و اجرایی بنماییم.
    عصر حاضر با گذر از الگوهای «قدرت محور»، «ثروت محور» و حتی «اطلاعات محور»؛ به الگوی «دانش بنیاد» رسیده است که در آن «دانایی، توانایی» ارزیابی می‌گردد. در چنین چشم‌اندازی، وزارت علوم، تحقیقات و فنآوری رسالتی بس سنگین پیدا می‌نماید؛ چرا که بنیاد رشد و توسعه کشور بر بستر «دانش» که موضوع اصلی فعالیت این وزارتخانه است، گذارده شده؛ و معنای این راهبرد، توجه و اهتمامی دو چندان به مقوله دانش، جهت تامین اهداف ملی است.
    با نگاه به گذشته مشخص می‌شود باید علوم انسانی را بیش از پیش مورد توجه قرار داد زیرا از مقامی منحصر بفرد در فرآیند تحول کلیه جوامع برخوردار است. اهمیت این جایگاه تا بدانجاست که می‌توان ادعا نمود ‌بدون وجود علوم انسانیِ پویا و رشد یابنده، اصولاً هیچ ساختار علمی و بنیاد تمدنیِ استوار شکل نمی‌گیرد.
    از طرفی در ورای این ماشین‌ها، سازمان‌ها و دستگاهها‌، اندیشه و تفکری خاص قرار دارد که راهنمای عمل دانشمندان، محققان و مبتکران است. که آنرا می‌توان با عنوان خاص «فرهنگ» تعبیر نمود و بر اساس آن، از دسته‌ای از علوم سخن گفت که موضوع اصلی‌شان «هنجارها»، «باورها» و «بینش‌ها» است. علوم انسانی از آن حیث که به این حوزة معرفتی توجه دارد، مهم و درخور توجه می‌نماید. به همین دلیل است که ما نیازمند حساسیت و دقتی دو چندان در زمینه طراحی راهبرد برای تقویت و توسعه این حوزه از علوم هستیم. اگر چه از ابتدای پیروزی انقلاب اسلامی تاکنون، این حساسیت وجود داشته و مدیریت کلان کشور، ‌پیوسته از ضرورت اصلاح فرهنگ جامعه سخن گفته ؛ چنین به نظر می‌رسد که ما نیازمند طراحی و ارایه راهبردی کلان برای تحقق این هدف هستیم که خوشبختانه دولت نهم بدان اهتمام ورزیده و به رغم تمامی دشواری‌هایش اجرای آن دنبال شده است.
     مطابق رویکرد وزارت علوم، تحقیقات و فنآوری، بازنگری و اصلاح وضعیت علوم انسانی کشور با هدف ارتقای جایگاه آن در مدیریت جامعه، به سان یک اولویت، تعریف و به چند رکن اساسی استوار گردید:
نخست: بومی نمودن علوم انسانی، با هدف خروج آن از فهم ترجمه‌ای علوم انسانی که منجر به از خودبیگانگی جامعه و ارایه تجویزهایی شده که متناسب با نیازهای عینی جامعه نبوده و نمی¬تواند حلال مشکلی باشد. از این رو بازنگری رشته‌های علوم انسانی مورد توجه این وزارت قرار گرفته و علاوه بر آن رشته‌های متعدد دیگری به ویژه در دوره‌های تحصیلات تکمیلی تعریف و حتی به مرحله اجرا گذاشته شده است.
دوم: توجه به آموزه¬های اسلامی که با هدف درک ظرفیت‌ها و قابلیت‌های بالای اسلام که در این حوزه تعریف شده است. در این رهگذر تلاش می‌شود آموزه‌های انسان‌ساز اسلام که از کاربرد بالایی در حوزه علوم انسانی برخوردارند، استنتاج و به جامعه جهانی عرضه گردند.
سوم: کاربردی نمودن علوم انسانی که باهدف ایجاد ارتباط بین دانش، قدرت و اجرا از طریق ارایه یک الگوی مدیریتی فعال و موثر صورت می‌گیرد.
چهارم: گسترش جهانی علوم انسانی اسلامی که با هدف تعریف و تحقق معیارهای مربوط صورت می‌پذیرد.
قابلیت‌ها و ظرفیت‌های تمدن ایرانی ـ اسلامی،  ‌ما را به آنجا رهنمون می‌شود تا از پیشگامی در حوزه علوم انسانی و گستره جهانی سخن بگوییم و این ادعا را مطرح نماییم که در علوم انسانی صاحب ایده‌ها و نظریاتی هستیم که نه تنها در گستره داخلی بلکه در چشم‌انداز جهانی قابل  عرضه‌اند و راه‌اندازی ISC، نمایه‌سازی مقالات و مجلات جهان اسلام، که آن هم برای اولین بار در ایران اسلامی و در این دولت به بار نشسته در همین راستا است.
پنجم: اجتماعی نمودن علوم انسانی که با هدف بهبود جایگاه اجتماعی عالمان و محققان علوم انسانی دنبال می‌شود. بررسی‌های به عمل آمده حکایت از آن دارد که وجود مشکلات اقتصادی، اجتماعی و یا سازمانی برای عالمان علوم انسانی، نه تنها به ضعف محتوای علمی این حوزه از دانش منجر می‌شود، بلکه آسیب‌های جدی‌ای را در مدیریت کلان جامعه در پی خواهد داشت که «عدم توسعه یافتگی» از جمله آنهاست. به همین خاطر است که تلاش برای بهبود وضعیت معیشتی و اجتماعی این دسته از عالمان، رسالتی ملی ارزیابی می‌شود که نباید از آن غفلت ورزید.
     اصول پنجگانه‌ای که به اجمال، ذکر آن رفت، در واقع راهنمای عمل وزارتخانه در قبال علوم انسانی به شمار می‌آید و تلاش ما بر آن است که از این طریق تا حد امکان و با استفاده از همة ظرفیت‌های جامعه علمی، به اهداف تعریف شده در سند چشم‌انداز و برنامه پنج ساله توسعه، دست یابیم.
     جشنواره بین‌المللی فارابی از جمله ابتکارات وزارت علوم، تحقیقات و فنآوری در این دوره است که برای نخستین بار در کشور بنیانگذاری و اجرا می‌شود و امید می‌رود ثمرات نیکوی آن در سال جاری و سالهای آتی هر چه بیشتر آشکار گردد. در این ارتباط چند نکته در خور توجه است:
نکته اول: جشنواره بین‌المللی فارابی، مجالی مناسب برای توجه  به نظریه‌ها و ایده‌های بومی تحقیق شده در حوزه علوم انسانی- اسلامی است. که موجب برجسته شدن شاخص «نوآوری و ابتکار» شده و به طور قطع و یقین در توسعه علوم انسانی بومی نقش مهمی دارد.
نکته دوم: در این جشنواره اهتمام ویژه‌ای، هم به مطالعات و هم به رویکرد اسلامی شده است. بدین صورت که افزون بر مطالعات اسلامی در حوزه اندیشه، فقه، اصول و یا اخلاق اسلامی که در یک گروه مستقل بررسی و برگزیدگان آن انتخاب شده‌اند؛ رویکرد اسلامی در کلیه حوزه‌های علوم انسانی نیز مدنظر قرار گرفته و به عنوان یک شاخص توجه به اصول، مبانی و یافته‌های دینی مدنظر قرار گرفته است. این امر، امکان آن را به ما داده تا بتوانیم در طریق توسعه و ترویج مطالعات بین‌رشته‌ای با تاکید بر معارف دینی، گام برداریم.
نکته سوم: جشنواره مجال و فرصت بسیار مغتنمی را فراهم می‌سازد تا صاحبان ایده‌های برتر در این حوزه شناسایی شوند و از سوی حوزه‌های اجرایی، نظریه‌های آنها مورد توجه قرار گیرد. افزون بر این، گفت‌وگوی به عمل آمده بین عالمان و مجریان در چنین فضاهایی، ساز و کار خوبی را برای جذب استعدادهای برتر این حوزه به درون دستگاه اجرایی فراهم می‌سازد که در مجموع به هدف کاربردی شدن علوم انسانی از طریق تعامل این دو حوزه، کمک می‌‌‌کند.
نکته چهارم اینکه جشنواره فارابی بستری برای ترویج و رشد فرهنگ اسلامی و زبان فارسی و ادبیات سترگ و گران سنگ آن است زبانی که در منویات مقام معظم رهبری باید جنبه جهانی پیدا کند و مردم جهان نیازمند آموزش آن باشند و تکریم پژوهندگان در این حوزه و در بستر این جشنواره، مهمی است که بدان، بصورت ویژه پرداخته می شودو انشاءالله هدایتهای معنوی آن جنبه جهانی پیدا می کند و لب تشنگان معرفت را سیراب خواهد کرد.
     و خلاصه کلام آنکه؛ جشنواره بین¬المللی فارابی فرصت بسیار مغتنم و ارزنده‌ای به شمار می‌آید تا بتوان از رهگذر آن ظرفیت نهادی حوزه علوم انسانی را فعال نمود. باتوجه به وجود نهادهای علمی‌ای چون حوزه‌های علمیه، دانشگاهها، مؤسسات پژوهشی و حتی محققان بزرگی که در حوزه علوم انسانی صاحب ایده و دیدگاه هستند؛ می‌توان به آینده روشن علوم انسانی بیش از پیش امیدوار بود.
    در مجموع وزارت علوم، تحقیقات و فنآوری در چارچوب راهبرد ویژه خود برای تقویت حوزه علوم انسانی، نسبت به تعریف و برگزاری این جشنواره اقدام نموده و امیدوار است با رفع نواقص احتمالی و تقویت آن در سالهای آتی، شاهد تبدیل این جشنواره به یک مسابقه بزرگ و معتبر بین‌المللی باشیم.
     در پایان  ضمن تشکر از یونسکو و آیسسکو که مهر تأییدی بر این جشنواره زدند و در اهدای جوایز ویژه مشارکت فرمودند، لازم است از کلیه استادان و داورانی که در مدیریت، ارزیابی علمی، انتخاب آثار و اجرای جشنواره مشارکت داشتند، و بویژه جناب آقای دکتر خرمشاد معاونت فرهنگی و اجتماعی این وزارت و پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی بویژه ریاست آن، آقای دکتر علیخانی که مجدانه برگزاری این جشنواره را مدیریت کرده¬اند تشکر می‌کنم و مجدداً از شما حضار گرامی، بویژه رئیس محترم جمهور صمیمانه سپاسگزارم که ایشان همواره دغدغه این حوزه از علم را داشته و ضمن تأکیدات لازم، حمایت‌های کافی و وافی را مبذول فرموده‌اند. امید است که ما را در پیمودن این راه و تحقق اهداف عالی نظام مقدس جمهوری اسلامی ایران در عرصه¬های علمی و پژوهشی همچنان یاری نمایید.