سخنرانی وزیر علوم در سومین جشنواره بین‌المللی فارابی

۱۷ تیر ۱۳۹۳ | ۱۵:۳۸ کد : ۲۴۹۱۸ پیام های وزیر
تعداد بازدید:۹۵۳
بسم الله الرحمن الرحیم

با سلام به روح پرفتوح حضرت امام ودرود بی پایان به روان پاک شهدا، آرزوی طول عمر توام باعزت و سلامت داریم برای مقام معظم رهبر ی و عرض سلام و ادب و احترام دارم  خدمت حضار محترم، میهمانان گرامی، استادان و فرهیختگان ارجمند، خواهران و برادران عزیز و امید وارم خداوند بما منت گذارده وتا آخرین لحظه عمرولایتمدارمان بداردتا هم خیر دنیا را ببریم و هم عاقبت به خیریمان تضمین شود
برای بنده و همکارانم در وزارت علوم، تحقیقات و فناوری موجب افتخار و مباهات است که سومین جشنواره بین المللی فارابی را با جدّیت و اهتمام افزونتر از گذشته و با احساس ضرورت بیشتر از پیش برگزار می نماییم.
بی گمان این تلاش جمعی و دستاوردهای آن، نتیجه مشارکت فعال همه بزرگوارانی است که به تناسب مسئولیت خود ایفای نقش نموده اند و سپاسگزاریم از اینکه با حضور خود مشعل فروزان جشنواره را پرفروغتر از قبل همچنان روشنایی بخش محفل انس  اهل دانش و بصیرت نموده اند.
فرهیختگانی از شورای عالی انقلاب فرهنگی، فرهنگستان علوم، فرهنگستان زبان و ادب فارسی، فرهنگستان هنر، پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، موسسه حکمت و فلسفه، جهاد دانشگاهی، بنیاد ایران شناسی، حوزه علمیه قم، سازمان صدا و سیما، کمیسیون ملی و دفتر منطقه ای آیسسکو، کمیسیون ملی و دفتر منطقه ای یونسکو، جشنواره بین المللی خوارزمی و استادان برجسته و صاحب نام در حوزه علوم انسانی و اجتماعی که در شورای سیاستگزاری جشنواره بین المللی فارابی به عنوان بالاترین رکن نظارت و تصمیم گیری در برنامه ریزی های کلان جشنواره حضور و مشارکت دارند.
نگاهی به یازده گروه علمی از تاریخ، جغرافیا و باستان شناسی تا مطالعات هنر و زیبایی شناسی، گستره گسترده علوم انسانی و رنگین کمانی از معارف را در سپهر علم و معرفت با تلألؤ و درخشش خاص و حوزه وسیع معرفتی نمایان می سازد.
جشنواره بین المللی فارابی با الهام از مقام رفیع «معلم ثانی» و با بهره گیری از ذخایر و امکانات مادی و معنوی و تجارب ارزنده ای که در اختیار دارد در شرایطی سومین اجلاس خود را برگزار می نماید که علاوه بر ضرورتهای پیشگفته در مبانی تشکیل جشنواره، مبتنی بر وجوه قانونی از جمله سند چشم انداز جمهوری اسلامی ایران در افق سال 1404 هجری شمسی و استناد به بند 4 اصل 3 قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران با تاکید بر «تقویت روح بررسی و تتبّع و ابتکار در تمام زمینه های علمی، فنی، فرهنگی و اسلامی از طریق تأسیس مراکز تحقیق و تشویق محققان» با رهنمودهای اخیر مقام معظم رهبری (مدظله العالی) در باب «ضرورت بازنگری و اصلاح سیاستگزاریهای علمی کشور به ویژه در حوزه علوم انسانی ، رسالت و مسئولیت جدی و جدیدی متوجه اوست و طبعاً این انتظار وجود دارد که در تعیین اهداف کلان و دراز مدت و اهداف کاربردی جشنواره، مواضع معظم له را مورد توجه و پیشنهادهای لازم در جهت اجرای منویات ایشان را در دستور کار پژوهشهای علمی خود قرار دهد، به گونه ای که زمینه های گلایه مقام عظمای ولایت از مجموعه های دانشگاهی برطرف و فرصت استفاده از مبانی قرآنی در پژوهشهای علوم انسانی در عین استفاده از نظرات علمی دیگران فراهم گردد.
- درباره ضرورت برپایی و برگزاری جشنواره فارابی عموماً به مواردی چون:
تقویت اعتبار علوم انسانی ، نظریه پردازی و نقد گفتمان غالب بر حوزه علوم انسانی ونیز تمهید شرایط برای دست یابی به علوم انسانی بومی اشاره می شود که توجه به وجه تئوریک موارد مذکور از یکسو و اهتمام به وجه کاربردی آنها از سوی دیگر، مستلزم تحوّل اساسی در ساختمان آموزش و پژوهش علوم انسانی متناسب با نیازهای امروز جامعه ماست و جشنواره فارابی می تواند به نوبه خود با سیاستگزاری و برنامه ریزی اصولی در حیطه وظایف خود، در این جهت مفید و موثر باشد.
- البته مخاطبین فرهیخته جشنواره فارابی با اهداف و ویژگیهای ساختاری آن از جمله ادواری بودن، بین المللی بودن، شفافیت فرایندها، جامعیت رویکردها، عدالت در داوری و فرایند انتخاب آثار و جوایز و امتیازات برگزیدگان و همچنین سیرتکوین و تحول جشنواره از آغاز تاکنون آشنا می باشند اما نقد و بررسی عملکردها به رشد و شکوفایی بیشتر برنامه ها در جهت دسترسی به اهداف کمک می نماید و بر همین اساس وزارت علوم از هرگونه نقد و نظر استقبال می کند بنابراین با توجه به اینکه دستاوردهای ادوار پیشین جشنواره از زبان دبیر محترم آن بیان خواهد شد، بنده به پنج اندیشه محوری که در سیاستگزاریهای آتی وزارت علوم در آموزش و پژوهش علوم انسانی مطمح نظر خواهد بود، اشاره می کنم و امیدوارم از نتایج جشنواره سوم در جهت رفع مشکلات موجود و تقویت اعتبار علوم انسانی و استفاده بیشتر از محصولات فکری، معنوی و فرهنگی آن به خصوص در حوزه فرهنگ عمومی و اجتماعی بهره برداری شود.
اندیشه های  محوری  مورد نظر وزارت علوم عبارتند از :
1- توجه به مبانی بومی و اعتقادی در تولید علوم انسانی
در تولید دانش انسانی بومی باید اهتمام ویژه ای به داشته ها و یافته های ملّی و فکری خود داشته باشیم. ایران و اسلام از سرمایه های مادی و معنوی و میراث فکری و فرهنگی  گرانقدری برخوردارند که می توانند دستمایه ساخت تمدنی بزرگ در جهان معاصر قرار گیرند همچنانکه در بدو تلاقی این دو فرهنگ و ارائه خدمات متقابل، ایران و اسلام مبداء تحولات اساسی و جهانی شدند.
ظهور انقلاب اسلامی در زمانه فقدان هویت و معنا، در عرصه فرهنگ و دانش نیز تحولاتی را در پی داشت که تبیین مبانی آن همچنان در بخش های بسیاری ناگفته و بعضاً مغفول مانده است.
کما اینکه در پاره ای موارد، علوم انسانی با ابتناء دریافتهای خود بر عقل خود بنیاد منقطع از وحی، ساختارها و الگوهای متناسب با آن را تولید کرده است البته نقد عقل خود بنیاد نباید مخالفت با علم و مترادف با تحجرگرایی و جمود فکری تلقی شود.
وحی و عقل دو منبع لایزال برای تفکر و تحول و هماهنگی با مقتضیات زمان و مکان بر مبنای استفاده از روشهای اجتهادی اند که غفلت از این ذخایر عظیم، ما را نیازمند ، منقاد و مصرف کننده بافته های دیگران نگه خواهد داشت.
2- با توجه به وجه کاربردی و تعامل علم و اجتماع  ،تحقیق و پژوهش در قلمرو علوم انسانی می بایست مسأله محور و معطوف به حل مسائل بومی باشد و از تکرار بیهوده ادبیات رایج و غیربومی و تبلیغ و ترویج آن خودداری شود. همچنین توجه به حل مسأله بویژه مسائل و مشکلات بومی، محقق را با محصول فکری خود پیوندزده  و مرتبط می سازد و نیز ناکارآمدی بسیاری از تئوری ها را  مشخص می نماید.
بنابراین تئوریهایی که توان تحلیل جامع، صحیح و حل مسائل را نداشته باشند. صرفاً جنبه ذهنی و انتزاعی پیدا می کنند و ارزش کاربردی نخواهند داشت باید تاکید شود که ارتباط و تعامل میان دانشگاه، محیط اجتماعی و اقتصادی و فرهنگی  زمینه های لازم را برای تحقیقات  مسئله محور در طرح های پژوهشی علوم انسانی ایجاد می کند و این گونه تعاملات، امکان اصلاح و تعدیل تئوریها و بومی شدن آن را متناسب با مقتضیات فرهنگی و اجتماعی ایران اسلامی  فراهم  می آورد.
3- توجه به مطالعات میان رشته ای علوم انسانی:
در هم تنیدگی معنا و فحوا در رشته های مختلف علوم انسانی ایجاب می کند   شبکه های میان رشته ای تولید علم شکل گیرد.
میان رشته ای شدن علوم موجب می شود مفاهیم و معانی همسان در رشته های مختلف، در یک ساختمان و الگوی واحد تعریف گردیده  و در تعاطی افکارو تضارب ایده ها و نظریه ها، معانی جدیدی ابداع شوند. معانی جدید می تواند مبنای تئوریهای جدید واقع شود.
همانگونه که مستحضرید مطالعات میان رشته ای، بررسی یک مسأله از وجوه مختلف است و تولید علوم انسانی-اسلامی نیز مصداق عینی مطالعات میان رشته ای است که نظریه پردازان باید براساس مبانی اینگونه مطالعات، از سطوح ظاهری تا سطوح  عمیق و لایه های پنهان فلسفی به بررسی خود ادامه دهند و در بازسازی نظریه های رایج علوم انسانی، پایه ها و مبانی دینی آن را در قرآن کریم جستجو نمایند.
4- توجه به شبکه تولید دانش انسانی:
در تولید دانش انسانی باید به شبکه های تولید دانش اندیشید. هدایت شبکه های تولید دانش در کشور اعم از دانشگاه، صنعت و حوزه های عمومی فکر و فرهنگ، محور اصلی سیاستگزاری تولید دانش است. تولید دانش در خلاء شکل نمی گیرد.  اساساً باید رهیافتهای تعاملی و ارتباطی در تولید دانش تقویت شود. تولید دانش بدون تعامل و ارتباط شبکه های در هم تنیده ، صرفاً تولید زبان و ادبیات جدید است و جنبه خطابی و بلاغی دارد.
شکل گیری پایگاه اطلاعات دانش انسانی که محصول فناوری نوین است، امکان دسترسی و تسهیل تعاملات دانشگاه، فرهنگ، کانون‌های تفکر و حوزه عمومی را فراهم می آورد که شایسته  است با جدّیت پیگیری شود و امیدوارم وزارت علوم، تحقیقات و فناوری و جشنواره بین¬المللی فارابی، زمینه ساز تعاملات و ارتباطات علمی و آغازگر حرکتی نوین به سمت تولید علم و جنبش نرم افزاری علوم انسانی گردد.
5- توجه به آینده نگاری و ترسیم نقشه جامع علوم انسانی:
در آینده نگاری تولید دانش انسانی، باید ترسیم نقشه جامع تولید نظریه و نظریه سازی را از اولویتهای سیاستگزاریهای تولید علم بدانیم.
ترسیم این نقشه کمک می کند تا مشخص شود که موقعیت هر نظریه کجاست، چه نظریه های مکمل دیگری در  حمایت و پشتیبانی نظریه محوری باید شکل گیرد، نظریات هم راستا، هم نشین و یا جانشین چه ویژگیهایی دارند و رابطه نظریات تولید شده مختلف با یکدیگر چگونه است. بدین طریق ضمن فراهم آوری نقشه آتی نظریه سازی در علوم انسانی پیکره بندی نظریه پردازی مقوم ساختمان کل  نظریه هاست.
از این رو ترسیم و تهیه نقشه جامع علوم انسانی کمک می کند تا از انباشتگی نظریه ها در کنار یکدیگر جلوگیری شود، ربط نظریه ها مشخص گردد، جهت دهی به تحقیقات علوم انسانی معین شود و موضوعات آتی نیز راهگشای تحقیقات دانشمندان قرار گیرد.
با ترسیم نقشه جامع علوم انسانی، محورهای کاری جشنواره های بزرگی مانند جشنواره بین المللی فارابی نیز تعیین می شود و انسجام ویکپارچگی علوم انسانی و اتحاد و همبستگی عالمان حوزه های علوم انسانی شکل می‌پذیرد
از معاونت محترم فرهنگی و اجتماعی ، دبیر محترم جشنواره ، همچنین از بنیاد ملی نخبگان که در تکوین وتداوم فعالیتهای جشنواره نقش ممتازخودرا  ایفاد نموده اند ونیز در پایان برخود فرض می دانم از بنیانگذاران ، برگزار کنندگان ، وشرکت کنندگان این جشنواره مهم بین المللی تقدیر نموده ، توفیق روز افزون همه دست اندر کاران جشنواره را از خداوند متعال مسألت می نمایم .
از ملت فرهنگ دوست و ولایتمدار ایران اسلامی که در حمایت بی دریغ و مستمر خود از مبانی دینی ، اخلاقی ، وعلمی در طول تاریخ  پیشرو بوده اند و ازمسئولین   وزارت علوم و همه اساتید ، مراکز علمی و پژوهشی و دانشگاههایی ارزشمدار که با محیطی کاملا علمی وبرپایه اصول اخلاقی و ایمانی را مطالبه می نمایند بخاطر این مطالبه بحقشان ، سپاس ویژه دارم و امید وارم این بنده حقیر و کلیه دانشگاهیان ، دانشجویان واساتید محترم را مستمراً زیر نظر داشته باشند تا اگر خدای ناخواسته از مسیر ولایتمداری ، علم و ایمان کوچکترین انحرافی حاصل نمودیم بحق به ما هشدار دهند واگر مفید واقع نشد برما تشر زنند چراکه دانشگاه ارزشمدار حق مسلم این ملت غیور ومسلمان است
 مسئولین وزارت علوم ودانشگاهیان می بایست دوبال علم و ایمان جوانانی را که از خانواده هایی معزز ایرانی به امانت می گیرند عالمانی ملکوتی پرورش داده ، کرامت انسانی جوانان این مرز بوم را که نشات گرفته از خلیفة الهی   آنهاست را رشد داده پاس بدارند چراکه اگر غیر از این عمل کنیم دانشگاهی بودن ومسئول بودن مفهوم واقعی خود را از دست خواهد داد .
خدایا عنایت فرما وبرما منت گذار و همگی ما را خادمینی مطلوب مردم ، مجذوب در اسلام و ولایت ، و محبوب حضرت ولی عصر قرار بده ، به برکت صلواتی بر محمد وآل محمد.    والسلام
 
و آخر دعوانا ان الحمدالله رب العالمین
والسلام علیکم و رحمه الله و برکاته