سخنرانی دکتر محمدمهدی زاهدی وزیر علوم، تحقیقات و فناوری در مراسم تجلیل از پژوهشگران برگزیده سال

۱۷ تیر ۱۳۹۳ | ۱۵:۳۸ کد : ۲۴۹۱۵ پیام های وزیر
تعداد بازدید:۱۱۱۵
اهمیت پژوهش
پژوهش فرآیند تولید علم است و تولید فنّاوری به کارگیری یافته‌های پژوهشی است. تأثیرگذاری پژوهش و فنّاوری در تمدن کنونی دنیا و در آیندة آن، بسیار روشن و بدیهی است. هرچه در تاریخ بشری به زمان‌های اخیر نزدیک می‌شویم این تأثیرگذاری بیشتر می‌شود. یک منبع اصلی در طول تاریخ برای معرفی و ترویج پژوهش امام جعفر صادق(ع) بوده‌اند که توسط شاگردان برجستة خود بویژه پژوهش‌های علوم تجربی را علاوه بر علوم دینی تأسیس و ترویج کرده‌اند و در حقیقت نورافشانی پژوهش مرهون آن امام بزرگوار است.
     هم‌اکنون که ما با مبنای فکری انقلاب اسلامی کشور را اداره می‌کنیم نباید در اهمیت و جایگاه پژوهش تردیدی وجود داشته باشد. سخنان مدیران ارشد نظام بویژه مقام معظم رهبری هم این موضوع را تأیید می‌کند. اما هرچه به سطوح اجرایی و واقعیت‌های کشور نزدیک می‌شویم و آمار واقعیت‌ها را بررسی می‌کنیم این دیدگاه را کمتر مشاهده می‌کنیم. کافی است توجه کنیم که امسال یارانه بنزین سه برابر اعتبارات پژوهشی کل کشور و یارانه کود و سم کمی کمتر از اعتبارات پژوهشی کل کشور است. اینها علائمی است که ما مدیران جامعه به مردم می‌دهیم.
 
عوامل مؤثر بر پژوهش کشور
1ـ پژوهشگران
تعداد پژوهشگران در بین یک میلیون نفر جمعیت یک کشور از شاخص‌های ارزیابی جهانی برای تعیین میزان پیشرفت آنهاست. آمارگیری جامعی در کشور در این مورد وجود ندارد اما تخمین‌ها حدود 1200 پژوهشگر در جمعیت میلیون نفری را برای کشور نشان می‌دهد که از متوسط جهانی (1400 نفر) پایین‌تر است. افزایش پژوهشگر نیازمند افزایش مراکز تحقیقاتی و رشد و توسعه دوره‌های تحصیلات تکمیلی است که باید ایجاد شوند. خوشبختانه در این خصوص در وزارت علوم برنامه‌ریزی لازم صورت پذیرفته و در حال اجرا است.
 
2ـ حجم سرمایه‌گذاری کشور در پژوهش
هم‌اکنون بر اساس آخرین اطلاعات به دست آمده حدود 64/0% از GDP کشور را برای پژوهش سرمایه‌گذاری می‌شود. این رقم از متوسط جهانی که 5/1% است پایین‌تر و حتی از متوسط کشورهای در حال توسعه دنیا (1%) نیز کمتر است. طبیعی است که هر چقدر سرمایه‌گذاری می‌کنیم باید انتظار اثربخشی داشته باشیم. هرچند که پژوهش کشور در همین وضعیت نیز اثربخشی وسیعی داشته و خوشبختانه بر اساس آخرین اخباری که در دست است، بودجه پژوهشی سال آتی کشور رشد مناسبی داشته و حداقل 1% GDP خواهد بود.
 
3ـ تعداد مقالات جهانی و مقالات داخلی
ابتدا تبریک می‌گویم که دو سال پس از سخنان مقام معظم رهبری در مورد ایجاد نظام نمایه‌سازی اسلامی، توانستیم در وزارت علوم پایگاه استنادی علوم جهان اسلام (ISC) را در کتابخانه‌ منطقه‌ای شیراز راه‌اندازی کنیم. حرکتی که انشاءا... پویا خواهد بود و به همه کشورهای اسلامی گسترش می‌یابد. تولید مقالات داخلی در مجلات علمی ـ پژوهشی و علمی ـ ترویجی، در سال 85 حدود 5 هزار بوده و تعداد مقالات در مجلات علمی معتبر جهانی کشور حدود 5800 مقاله در سال اخیر بوده است. این حجم از مقالات حتی اگر میزان تولید کتاب‌های تصنیفی علمی را نیز در نظر بگیریم نسبت به شأن و جایگاهی که کشور ما باید به لحاظ علمی در دنیا داشته باشد و مقام اول علمی منطقه را کسب کند کافی نیست. هرچند که نسبت به سال قبل حداقل دو پله در جایگاه جهانی صعود داشته‌ایم.
 
4ـ تعداد ثبت اختراعات داخلی
ثبت اختراعات داخلی حدود 4000 مورد در سال اخیر است که نسبت به سال قبل که حدود 1100 مورد بوده، رشد خیلی خوبی داشته‌ایم.  اما این میزان باید به ارقام پنجم رقمی برسد تا نشان‌دهنده حرکت و جنبش نوآوری و تولید فناوری کشور باشد. مراکز رشد، پارک‌های علم و فناوری و دانشگاه‌ها مراکزی هستند که در این راستا نیز باید فعال شوند.
خوشبختانه رویکرد دولت در بودجه سال آتی کشور، به ویژه در وزارتخانه‌های علوم، بهداشت و کار حمایت از این مراکز است. بویژه طرح مشارکت و سهیم بودن در پروژه‌های با ریسک بالا می‌تواند نقش کاملاً مؤثری در ارتقای رشد و توسعه مراکز رشد و محصولات آنها داشته باشد.
 
نقش هفته پژوهش در ارتقاء پژوهش کشور
1ـ ارتقاء فرهنگ پژوهش
این جشنواره باعث می‌شود تا یکبار دیگر پژوهش در اذهان عمومی مطرح شده و به عنوان یک ارزش ملی و دینی مطرح شود. اعضای هیئت علمی مؤسسات آموزش عالی کشور باید بیشتر از گذشته به پژوهش بپردازند و کم‌کم در دانشگاه‌ها باید پژوهش هم‌وزن آموزش شود. دانشجویان تحصیلات تکمیلی نیز باید به پژوهش به صورت جدی و اصیل بپردازند. دانشجویان و دانش‌آموزان نیز در راستای امر پژوهش باید کارآفرینی را در خود تقویت کنند.
 
2ـ ارتقاء جایگاه پژوهش در میان مدیران کشور
شعار هفته پژوهش این است: «بدون پژوهش و مطالعه، تصمیم‌گیری نکنیم». خطاب این شعار عمیق و ماندگار تمامی مدیران ارشد و مدیران میانی نظام و هرکسی است که در بخش عمومی یا خصوصی نقش کلیدی تصمیم‌گیری را در جایگاه مدیر به‌عهده دارد. هر تصمیم، ممکن است میلیون‌ها اثر اجتماعی ـ فرهنگی و بیش از آن اثرات اقتصادی در جامعه بر جای گذارد. باید خود را عادت دهیم که صرفاً مبتنی بر جلسات مشاوره‌ای مدیران خود و یا نظرات جلسه‌ای مشاوران خود تصمیم کلان و اثرگذار نگیریم و از کانون‌های تفکر در این راستا استفاده کنیم.
 
3ـ تقدیر از پژوهشگران، مدیران پژوهشی و سازمان‌های پژوهشی برتر کشور
نقش نهایی و اساسی این جشنواره، تقدیر و تشکر است. امسال بخش‌های جشنواره نسبت به سال‌های گذشته دو برابر شده است. مدیران پژوهشی و سازمان‌های پژوهشی برتر برای اولین بار برگزیده شده و تقدیر می‌شوند. این امر تأثیر بسیاری بر رقابت مثبت و رشد مدیریت پژوهش، در بین مؤسسات پژوهشی خواهد گذاشت و آثار و برکات آن در سال‌های بعد روشن می‌شود.
در انتها از همه کسانی که در برگزاری این جشنواره و هفته پژوهش کمک کرده‌اند، وزارتخانه‌ها و مؤسسات آموزش عالی و بویژه معاونت پژوهشی وزارت تقدیر و تشکر می‌کنم. امیدوارم که هر سال هفته پژوهش غنی‌تر و اثربخش‌تری نسبت به سال گذشته داشته باشیم و با محمل به این گفته رهبر معظم انقلاب که «گفتمان علمی، باید گفتمان مسلط و غالب جامعه باشد»، بتوانیم به سوی اهداف ترسیم شده در برنامه چشم‌انداز 20 ساله حرکتی شتابان داشته باشیم.

ان‌شاءا...

( ۱ )