پیام وزیر علوم به دومین سمینار بین‌المللی محیط زیست، دین و فرهنگ؛ ارتقای گفتگوی بین فرهنگی برای توسعه پایدار

۰۶ اردیبهشت ۱۳۹۵ | ۱۴:۱۴ کد : ۲۴۸۵۷ پیام های وزیر
تعداد بازدید:۴۱۸
اساتید محترم، خانم ها، آقایان
از برگزاری این اجلاس مهم در ایران بسیار خوشوقتم و شرکت در آن را مغتنم می شمارم. موفقیت این اجلاس حاصل همکاری سازنده میان سازمان حفاظت محیط زیست کشورمان، یونسکو و برنامه محیط زیست ملل متحد UNEP است که تلاش مشترکی است برای بررسی راه های تحقق دستور کار مجموعه ملل متحد برای سال 2030 . وقتی موضوعی جهانی است و به همگان مربوط می شود، همگان می باید بطور هماهنگ به آن بپردازند.
در سال گذشته، در اجلاس رهبران جهان در سازمان ملل متحد برای تصویب دستور کار 2030 این تعهد جمعی در میان آمد که تفاهم بین فرهنگ¬ها، رواداری، احترام متقابل، و حس مسئولیت مشترک حمایت و ترویج شود. رهبران حاضر یادآور شدند که جهان ما جهان تنوع طبیعی و فرهنگی است، و همه فرهنگ ها و تمــدن ها نه تنها می توانند در روند توسعه پایدار سهیم شوند، بلکه می باید چنین باشد. سند دستور کار 2030 آشکارا اعلام می کند که یک شرط لازم و اساسی برای بهره مندی همه انسان ها از زندگی سعادتمندانه اینست که پیشرفت های اجتماعی و فناورانه ما، با توان طبیعت سازگار باشد، و با فرهنگ سازی، مدیریت پایدار منابع طبیعی، و اقدام عاجل در باب مشکل تغییرات آب و هوا، کره زمین را از فرسودگی و تخریب محافظت کرد تا بتواند برای نسل حاضر و نسل های آینده همچنان مادری کند. اجماعی که در تصویب سند کنفرانس جهانی تغییرات آب و هوا موسوم به COP21 در دسامبر سال گذشته پدید آمد، پیش از این وجود نداشت. اصل امکان چنین اجماعی نشانه آنست که مخاطرات زیست محیطی چهره خشن و عریان خود را بیش از پیش به رخ جهانیان کشیده است.
خانم¬ها، آقایان
به عنوان وزیر علوم، تحقیقات و فناوری، ریاست کمیسیون ملی یونسکو در ایران نیز بر عهده اینجانب است. این دومین باری است که طی سه دهه گذشته این مسئولیت را پذیرفته ام و فعالیت های یونسکو را رصد می کنم. در سال 1998، یونسکو در همایش بین-المللی «سیاست های فرهنگی برای توسعه» در استکهلم نتیجه گرفت که شرط پایداری توسعه، انسانی بودن آنست، و مدخلیت مولفۀ فرهنگ است که به توسعه چهره انسانی می بخشد. در آخرین سال های قرن بیستم که در آن سوی جهان، از «برخورد تمدن ها» سخن گفته شد، کشور ما «گفتگوی فرهنگ ها و تمدن ها» را در مجمع عمومی سازمان ملل مطرح نمود. سال 2000، به پیشنهاد یونسکو، سال جهانی «فرهنگ صلح» نام گرفت. در سپتامبر همان سال، یونسکو، اولین اجلاس برای گفت و گوی تمدنها را در مقر سازمان ملل در نیویورک با مشارکت ایران و 11 رئیس کشور دیگر، ترتیب یافت. در پی پیشنهاد ایران، سال 2001، سال جهانی گفتگوی فرهنگها و تمدنها نام گرفت. در همان سال،  کنفرانس عمومی یونسکو، اعلامیه جهانی تنوع فرهنگی را تصویب کرد ، ود در 2003 ،کنوانسیون حفاظت از میراث معنوی مصوب شد. در "اهداف توسعه هزاره" ، بر تنوع فرهنگی در عرصه سیاستگذاری های توسعه پایدار تاکید گردید، و سپس در 2013 دهه جهانی "تقارب فرهنگ‌ها" اعلام شد. رئیس جمهور محترم ما، در اولین سخنرانی خود در مجمع عمومی سازمان ملل در سال 2013، قطع نامۀ «جهان علیه خشونت و افراطی گری» (WAVE)  را پیشنهاد کرد که با استقبال همگان تصویب شد.
مجموعۀ این اسناد و ابزارهای مدون و مصوب بین المللی ارزشمند در طلیعۀ قرن جدید، نشان می دهد که وجدان عمومی متفکران و اهل نظر در سطح جهانی، زیانهای غفلت های قرن بیستمی از نقشِ مولفۀ فرهنگ در توسعه را دریافته و در صدد راهی برای جبران آن است. برگزاری همین اجلاس دیروز و امروز شما در اینجا نیز تاییدی است بر تشدید این آگاهی و عزم جهانی. همکاری نزدیک تیم تخصصی سازمان محیط زیست ما با تیم نهادهای مسول بین المللی چون یونسکو و  UNEP نشان می دهد که کشور ما تا چه میزان به جهانی بودن و فراگیر بودن این دغدغۀ مبارک می اندیشد.
برای من بسیار بامعنی بود که «ترویج گفتگوی فرهنگ ها برای توسعه پایدار» جزء عنوان سمینار شماست. موضوع اجلاس شما خود حاکی از آن است که برای حل بحران های زیست محیطی می باید از باورهای معنوی و فرهنگ اعتقادی جوامع انسانی کمک گرفت و این راه را با گفتگوی میان فرهنگ ها هموارتر کرد. برگزیدن چنین عنوانی با همکاری دو نهاد مهم سازمان ملل، نشانه ای از آگاهی جمعی ماست به مفاهیم و مولفه-هایی که درهم تنیده اند اما متاسفانه ارتباط متقابل آنها در بخش عمده ای از قرن بیستم مورد غفلت جامعۀ جهانی قرار گرفته بود. اینجا چرائی ها و چگونگی های بسیاری مطرح است که من امیدوارم اجلاس شما توانسته باشد اولا اهمیت این دغدغه را روشن تر کرده و ثانیا جهت حرکت برای یافتن پاسخ های سازنده را هم بهتر نشان داده باشد.
در میان انبوهی از نشانه های بحران های زیست محیطی زمانه ما، جای امیدواری است که هم اکنون در سطح جهانی، نگاه و رفتار دویست ساله اخیر بشر با زمین و معنایی که از توسعه پیش روی خود نهاده بود، مورد نقادی جدی قرار می¬گیرد. بسیار مهم است که اصلاح الگوی زندگی اقتصادی و مصرفی کنونی جوامع بشری، همراه با زدودن نابرابری¬های اجتماعی و حفاظت از محیط زیست همگی با هم در سبد اندیشگی ما برای طراحی مسیر توسعه آینده جای گرفته اند.
برای من خوشحال کننده بود که سی و هشتمین کنفرانس عمومی یونسکو در سال 2015 در قطعنامه شماره 42 خود، از مدیر کل یونسکو خواست تا در همکاری با کمیسیون بین-المللی اخلاق علمی و فناوری (COMEST) و مشورت با کشورهای عضو یونسکو پیش¬نویس اعلامیه¬ای را برای اصول اخلاقی مرتبط با تغییرات آب و هوا تهیه کند. شورای اجرایی یونسکو در اجلاس اخیر خود تصویب کرد که اولین پیش¬نویس این اعلامیه تا پاییز امسال در اختیار شورای اجرایی قرار گیرد و مراحل بعدی بررسی و تکمیل آن نیز طی شود.
با افتخار اعلام می¬کنم که کشور ما در یونسکو در تلاش برای ارتقای سطح توجه بین-المللی به موضوع اخلاق در علم پیشگام بوده است. در سال 2002 جایزه جهانی ابن سینا برای اخلاق در علم به پیشنهاد ایران در یونسکو تاسیس شد که هر دو سال یکبار به برترین محقق علمی در این موضوع اعطا می شود. و کمیسیون بین¬المللی اخلاق علمی و فناوری (COMEST) این گزینش را بر عهده دارد. همین هفته¬های آینده کشور ما میزبان برنده سال 2015 این جایزه آقای پرفسور شینواری است که در مدت حضور خود در ایران، در دانشگاه¬های مختلف ما نتایج تحقیقات خود را عرضه خواهند داشت.
می¬خواهم از همین جایگاه از همه نهادهای علمی و آموزشی رسمی کشور و نیز از نهادهای مردمی فعال در این موضوع دعوت کنم که فعالیت¬های خود را به گستره موضوعاتی که در اجلاس شما مورد بحث قرار گرفته و در آینده نیز تعقیب خواهد شد، پیوند دهند. من هم هم¬صدا با آقای بان کی¬مون، دبیر کل سازمان ملل متحد اعلام می-کنم که «حفاظت از محیط زیست یک واجب اخلاقی و رسالتی مقدس برای همه وجدان¬های بیدار در سطح جهان از هر فرهنگ و مذهب است.»
مقدمه این واجب، نگاهی علمی و نقادانه به سبک زندگی کنونی بسیاری از جوامع بشری است. موضوعی که هم دین ما و هم فرهنگ¬معنوی ما بدان حکم می کند. جوهر تاکیدهای مکرر رهبر معظم ما در این ابواب نیز بر همین فلسفه استوار است.
برای همه شما در تعقیب این رسالت مقدس آرزوی توفیق دارم.