موفقیت محققان دانشگاه صنعتی سهند در بومی‌سازی ماژول غشایی تخلیص هیدروژن

۲۹ دی ۱۳۹۳ | ۱۳:۰۶ کد : ۱۵۰۰۴ دستاوردهای دانشگاه ها
تعداد بازدید:۷۶۱
محققان مرکز تحقیقات مواد نانوساختار دانشگاه سهند تبریز با حمایت مالی سازمان انرژی‌های نو ایران موفق شدند طی یک طرح پژوهشی برای اولین بار در کشور، طراحی و ساخت ماژول غشایی تخلیص هیدروژن را با رویکرد بو...
محققان مرکز تحقیقات مواد نانوساختار دانشگاه سهند تبریز با حمایت مالی سازمان انرژی‌های نو ایران موفق شدند طی یک طرح پژوهشی برای اولین بار در کشور، طراحی و ساخت ماژول غشایی تخلیص هیدروژن را با رویکرد بومی‌سازی به انجام برسانند.
به گزارش روابط عمومی وزارت علوم، سازمان انرژی‌های نو ایران درادامه تلاش جهت دستیابی به اهداف سند درتوسعه سامانه‌های تجاری پیل‌سوختی با رویکرد بومی‌سازی طرح اجرایی «طراحی و ساخت نمونه ماژول تخلیص هیدروژن برای سیستم الکترولیز یک نرمال متر مکعب» را تعریف کرده و این مهم را به مرکز تحقیقات مواد نانو ساختار دانشگاه صنعتی سهند تبریز به سرپرستی دکترعلی اکبر بابالو سپرده بود.
همچنین این مرکز با بیش از یک و نیم سال تلاش‌های شبانه‌روزی موفق به طراحی و ساخت ماژول غشایی پالادیومی کاملاً بومی به منظور تخلیص هیدروژن با خلوص بالا شده است.
دکتربابالو عضو هیئت علمی دانشگاه صنعتی سهند و سرپرست طرح در تشریح این طرح پژوهشی گفت: باتوجه به اهمیت بسیار بالای هیدروژن و کاربرد گسترده‌ی هیدروژن خالص درصنایع پالایش، پتروشیمی، حمل‌و‌نقل و بویژه در پیل‌های سوختی و نیز با درنظر گرفتن این مطلب که تولید هیدروژن با هریک از روش‌های مختلف همواره با ناخالصی‌هایی مانند دی‌اکسیدکربن، مونوکسیدکربن و هیدروکربن‌هایی نظیر متان همراه است، ضرورت انجام فرایندهایی برای خالص‌سازی و جداسازی هیدروژن روشن می‌شود.
وی افزود: از فرآیندهای متداول جداسازی هیدروژن، فناوری غشایی به دلیل پایین بودن هزینه‌ سرمایه‌گذاری، پایین بودن مصرف انرژی به ازای تولید میزان معینی از هیدروژن و میزان تولید بسیار بالا به ازای سطح مورد نیاز تجهیزات، نسبت به سایر روش‌های جداسازی ارجحیت دارد. غشاهای مختلفی برای تخلیص هیدروژن مورد استفاده قرار گرفته که ازآن جمله می‌توان به غشاهای پلیمری، زئولیتی، سیلیکایی، زمینه مختلط و فلزی اشاره کرد.
سرپرست طرح تصریح کرد: طرح بررسی نتایج تراوایی و تراوایی انتخابی هیدروژن نسبت به سایر گازها در غشاهای مذکور حاکی از آن است که غشاهای فلزی به دلیل عبوردهی انتخابی و انحصاری هیدروژن، گزینه مناسبی برای تخلیص و جداسازی هیدروژن هستند. غشای پالادیومی به دلیل انحلال بالای هیدروژن در محدوده‌ گسترده‌ای از دما، مهمترین غشای فلزی است که برای این منظور استفاده می‌شود.
وی درادامه افزود: دراین طرح پژوهشی غشاهای کامپوزیتی پالادیومی با هندسه لوله‌ای شکل، طراحی و ساخته شد که به نوبه خود در کشور و حتی در سطح جهانی منحصر بفرد است و تدوین دانش فنی آن گامی مهم در بومی‌سازی تولید هیدروژن با استفاده از فناوری نوین غشایی است.
دکتربابالو درتشریح مراحل ساخت این غشا گفت: مراحل تهیه غشاهای کامپوزیتی پالادیومی شامل ساخت پایه‌های سرامیکی، اصلاح و فعال‌سازی سطح آنها و در نهایت ساخت لایه‌ی غشایی پالادیومی است.
وی ادامه داد: مهم ترین روش‌های ساخت غشاهای پالادیومی و آلیاژی پالادیومی عبارت از لایه‌گذاری بدون اعمال جریان (ELP)، نشاندن بخار شیمیایی (CVD)، نشاندن بخار فیزیکی (PVD) و لایه گذاری با اعمال جریان (EPD) است. البته نیاز به نگهدارنده‌های رسانا در روش EPD و نیاز به مواد اولیه فرار و پایدار در دمای بالا در روش CVD باعث محدودیت کاربرد این روش‌ها می‌شود. لذا تمرکز بسیاری از پژوهشگران روی روش ELP است و تیم پژوهشی ما نیز این روش را برای ساخت غشاها به‌کار گرفت. درهمین راستا راکتور سنتز غشای پالادیومی با هندسه لوله‌ای برای اولین بار در کشور طراحی و ساخته شد.
عضو هیئت علمی دانشگاه صنعتی سهند، درتوضیح ساخت سامانه تخلیص هیدروژن به عنوان مرحله نهایی ساخت، گفت: سامانه تخلیص هیدروژن را می‌توان به دو بخش ماژول تخلیص هیدروژن و بخش کنترلی سامانه تقسیم‌بندی کرد. ماژول غشایی چند لوله‌ای طراحی و ساخته شده شامل المان‌های غشاهای پالادیومی است که دربخش جریان خوراک ورودی به ماژول نصب شده‌اند و جریان عبور کرده از غشاها وارد محفظه جریان عبور کرده ماژول شده و به عنوان محصول هیدروژن خالص از ماژول غشایی خارج می‌شوند.
دکتربابالو در ادامه گفت: بخش کنترلی سامانه نیز از اجزای مختلف شامل شیر اطمینان، تنظیم‌کننده‌های فشار و جریان‌سنج جرمی است که می‌تواند جریان خوراک ورودی را به صورت کنترل شده به سمت ماژول غشایی هدایت کند. برای تنظیم فشار در قسمت خوراک و جریان عبور کرده ماژول نیز از تنظیم‌کننده‌های فشار پشت استفاده شده است. البته برای جاروب کردن مسیر جریان‌ها و ماژول غشایی از شیرهای چهار راهی و یک جریان ورودی گاز خنثی مجهز به تنظیم‌کننده فشار و کنترل‌کننده دبی جریان جرمی استفاده شده است.

( ۱ )