دفتر برنامه‌ريزي اجتماعي و مطالعات فرهنگي وزارت علوم در سال 1377 تأسيس شد. وظيفه اصلي اين دفتر، مطالعات فرهنگي و اجتماعي حوزه آموزش عالي کشور است. از طرح‌هاي در دست اجراي اين دفتر طرح توسعه تحقيقات علوم انساني در راستاي رسيدن به دانشگاه تمدن‌ساز است.

گسترش روابط و مبادلات علمي وپژوهشي با ديگر مراکز مطالعاتي در داخل وخارج از کشور، انجام مطالعه درباره دانشگاهيان، دانشجويان و استادان، پژوهش در خصوص زمينه‌ها و راهکارهاي ترويج فرهنگ علمي و گسترش مطالعات زنان و نيز آينده‌پژوهي از هدف‌هاي ديگر هستند.

توسعه دفتر از دو بعد قابل بحث است: از بعد فرايندي و از بعد ساختاري. در بعد فرايندي، دفتر مطالعات، ادبياتي را که در حوزه مطالعات اجتماعي، فرهنگي و حتي اقتصادي آموزش عالي مطرح است به دانشگاهها وارد و نقش مهم نظام تصويرسازي آموزش عالي کشور را ايفا کرد. در حقيقت هدف دفتر اين است که تصوير درستي از آموزش عالي و دانشگاهها و وجه اجتماعي و فرهنگي آن ترسيم شود. از همين رو در چند سال گذشته از جمله به موضوعات زير پرداخته‌شده است:



· رونق پژوهش در حوزه مطالعات فرهنگي و اجتماعي آموزش عالي؛

· سامان دادن به نظام تصويرسازي در برنامه‌هاي کلان آموزش عالي؛

· شناساندن وضعيت اجتماعي و فرهنگي دانشگاهها و مسايلي که دانشگاهها با آن مواجه‌اند؛

· تحليل و ارايه چشم‌اندازي از وضعيت و آينده آموزش عالي مبتني بر داده‌هاي اجتماعي و نگاه اجتماعي و فرهنگي به حوزه آموزش و پژوهش کشور.

از بعد فرايندي، توسعه فعاليت‌هاي دفتر عمدتاً معطوف به مفهوم پژوهش و سياستگذاري فرهنگي و اجتماعي در حوزه آموزش عالي است. مسايلي مثل مهاجرت نخبگان يا تحولات جمعيتي که از منظر اجتماعي مي‌توانند در سياست‌هاي آموزش عالي تأثير بگذارند.

به طور خلاصه دفتر برنامه‌ريزي اجتماعي و مطالعات فرهنگي نقش يک کانون تفکر را در حوزه آموزش عالي بازي مي‌کند و عمده تلاش آن معطوف به توضيح و تبيين روابط بين حوزه فرهنگ، سياست، قدرت و نظام آموزش عالي است. در بعد ساختاري هم هدف دفتر ارتقاي فعاليت‌هاي مطالعاتي ـ پژوهشي و تداوم آن در قالب پژوهشکده مطالعات فرهنگي و اجتماعي آموزش عالي است.

هدف از انجام تحقيقات راهبردي در حوزه علوم انساني از طرف دفتر، پرداختن به يک الگو براي تحول در علوم انساني کشور است. همان طور که مي‌دانيد علوم انساني، پايه و اساس مطالعات فرهنگي و اجتماعي هستند و توسعه فرهنگي ما در گرو توسعه علوم انساني است. به بيان دقيق‌تر اگر امنيت جامعه را در گرو امنيت فرهنگي بدانيم و بخواهيم جامعه‌اي به لحاظ فرهنگي امن داشته باشيم نيازمند علوم انساني توسعه‌يافته هستيم. به همين منظور ستاد طرح توسعه تحقيقات علوم انساني در همين دفتر تشکيل شد که گزارش نهايي آن به دستگاههاي ذي‌ربط ارايه شد.

در طرح توسعه تحقيقات علوم انساني تلاش بر اين بوده که در اين طرح هم از بعد آموزشي و هم بعد پژوهشي وضعيت علوم انساني بار ديگر مرور و بررسي شود تا مشخص شود از کدام راهها مي‌توان براي رسيدن به توسعه کيفي اين علوم بهره گرفت.

البته طرح توسعه تحقيقات علوم انساني به دنبال حل تمام مسايل علوم انساني نيست، بلکه به جنبه‌هاي کيفي علوم انساني يا جنبه‌هاي تحقيقاتي علوم انساني مي‌پردازد مانند اصلاح ارتباط آموزش و پژوهش يا يافتن راهها و ايجاد سازوکارهايي براي تبديل يافته‌هاي علمي به خط‌مشي‌هاي مشخص و قابل دسترس. اين کار نيازمند تجديد نظر در فرايند تصويب، نظارت و انتشار نتايج پژوهشي است.

بدين منظور گروههاي ذيل براي پيشبرد اين راهبردها فعاليت مي‌كنند: