مـقدمـه
درباره نقش زمان و زمانشناسي در زندگي، بسيار ميتوان گفت. در فرهنگ ديني از مفهوم زمان با تعابيري مانند فرصت، عصر، عمر و دهر نيز ياد شده كه هر يك در عين شباهات معناي خاص خود را دارند. عصر به معناي كليت زمان و عمر جهان يا مقطعي از روزگار آمده است. فرصت، مقاطع محدود فراهم آمده براي انسان است و عمر، محدوده زماني حيات هر فرد را معني ميدهد. دهر همان زمان و روزگار است كه گاه با ميمنت و گاه بدشگون جلوه ميكند. در بعد اخلاقي، به ما هشدارهاي بيشمار دادهاند كه فرصتهاي عمر همچو باد ميگذرد، پس غنيمت شمريدشان.
به خاطر اهميت بحث زمان و عمر، فلاسفه اسلامي آن را به ديده دقت نگريستهاند و تعاريفي متنوع از آن ارائه نمودهاند؛ اشاعره زمان را «توالي اكنونهاي منفرد» دانستهاند و ملاصدرا آن را «مقدار حركت» و علامه طباطبايي، «مقدار متصل غير ساكن كه بر حركتها عارض ميشود».
البته غير مسلمانان نيز تعاريف ديگري ابراز كردهاند، از جمله انيشتين كه از زمان به عنوان «بعد چهارم» تعبير ميكند و در علم فيزيك امروزين «زمان عبارت است از مقدار حركت وضعي و انتقالي زمين كه به صورت ساعت جهاني بر اساس خط نصفالنهار گرينويچ سنجيده ميشود» و البته اين هم مسلم گرديده كه زمان امري نسبي است.
تقويم و روزشمار هم پديدهاي است كه در پي مفهوم زمان آمده است: «شمارش و پايش و اندازهگيري و پيشبيني زمان را تقويم ميگويند».
در گذشته تقويم حالتي عام داشته و اختصاص به صنف و قشر يا جنبهاي خاص از زندگي نداشت. اما به تدريج تقويمهاي ويژه ظهور يافته است؛ تقويم كشاورزي، روزشمار ستارگان، تقويم درسي و تحصيلي، روزشمار اداري و تقويم مشاغل مختلف كه بعدها بوجود آمدهاند.
اكنون آنچه كه پيش روي شماست تقويمي است كه با عنايت به زندگي دانشگاهي و توجه به دقايق و زواياي حيات دانشپژوهان و اصحاب دانش و فرهنگ دانشگاهي تدوين و تنظيم شده و سعي دارد در كنار اطلاعرساني در مورد مناسبتها و برنامههاي علمي و پژوهشي و فرهنگي، هويت علمي دانشگاهيان را برجسته نمايد و براساس اقتضاي دانش و فرهنگ، نظمي خاص به زندگي روزمره آنها ببخشد. يقيناً گذران لحظات و ساعات زندگي يك دانشجو و استاد از حيث اولويتها، انتخابها، تقسيم هزينهها، توزيع فرصتها، معاشرتها، نحوه برخوردها و خوشيها و ناخوشيها با ساير اقشار متفاوت است و از اين رو، ميتوان و شايسته است كه تقويمي ويژه، اين نوع خاص گذران زندگي را نظارت و هدايت نمايد. اگر شأن والاي دانشگاهيان و ارجمندي مقام آنان پيش چشم ساير آحاد جامعه و نيز نقش برجسته ايشان را در ترسيم آينده و هويت بخشي به جامعه امروز و فردا در نظر بگيريم ضرورت اين كار دو چندان ميشود. سعي پديدآورندگان اين تقويم بر آن بوده است كه مجموعهاي از اطلاعات، پيشنهادها و برنامهها را پيش روي خواننده بنهند تا بتواند از حوادث و جريانات نو و كهن دانشگاه، سرگذشت و دستاوردهاي بزرگان دانشگاه، برنامههاي سال تحصيلي و ضرورتهاي زندگي دانشگاهي و در مجموع، از آنچه براي يك عنصر پويا و فعال دانشگاهي مفيد است باخبر شود. اعضاي هيئت علمي، پژوهشگران، مديران، دانشجويان فعال عضو كانونهاي فرهنگي و انجمنهاي علمي و دانشجويان تحصيلات تكميلي بيشترين بهرهبرداري را از اين تقويم بعمل خواهند آورد.
اميدواريم در سالهاي بعد با راهنماييهاي سازنده شما، اين تقويم با كيفيت بهتر و حجم بيشتر اطلاعات و با هويت كامل علمي و دانشگاهي در اختيار علاقمندان قرار گيرد.
اميد دارم اين اقدام طليعه تلاشهاي برنامهريزي شده گستردهتري با محوريت فرهنگ علمي و هويت دانشگاهي باشد.
محمدباقر خرمشاد
معاون فرهنگي و اجتماعي وزارت علوم، تحقيقات و فناوري
مرداد 1386