مقدمه:
دانشگاهها و مراكز آموزشعالى هر جامعه معرف و مبين بالاترين سطح تفكر و علم آن جامعه محسوب مىشود و اصول جهانبينى و نظام اعتقادى و ارزشى جامعه را در خود متجلى مىسازند و با تربيت متفكران و دانشمندان و مديران آينده، در جهت بخشيدن به حركتهاى گوناگون فكرى، اعتقادى، فرهنگى و سياسى جامعه مؤثر واقع مىشوند. از اينجا مىتوان گفت كه دانشگاههاى مختلف جهان، علاوه بر اشتراكاتى كه به اعتبار دانشگاه بودن، با يكديگر دارند به اعتبار تعلق به جوامعى با بينشها و ارزشهاى مختلف واجد خصوصياتى هستند كه آنها را از يكديگر متفاوت و متمايز مىسازد
جامعه ايرانى كه در انقلاب اسلامى خود با رويكردهاى الهى و معنوى، جهانبينى و نظام ارزشى اسلام را مبناى شئون گوناگون خود قرار داد، خواهان آن است كه دانشگاههاى متناسبى با مبانى و ارزشهاى اسلامى داشته باشد تا هم بتواند در آن دانشگاهها از مبانى و معيارهاى خود آگاهى و شناخت دقيقتر و ژرفتر حاصل كند و هم با تربيت متفكران و مديران بر وفق آن مبانى و معيارها، به ترويج و تعميم آنها در كل جامعه مبادرت نمايد. ايفاى چنين رسالت مهمى نيازمند تلاش و كوشش سازمان يافته دانشگاهيان در پرتو نظم و انضباط و قانونمندى است. آيين نامه حاضر بر مبناى چنين تفكرى، با نظر به اصول عمومى و اختصاصى حاكم بر دانشگاهها براساس مصوبه شوراىعالى انقلاب فرهنگى و به منظور توسعه و تشويق فعاليتها و حمايت از حقوق سياسى و اجتماعى دانشگاهيان در چهارچوب قوانين موضوعه كشور تدوين گرديده است.
فصل اول : كليات و تعاريف
ماده 1. در اين آيين نامه تعاريف زير مورد نظر است:
1-1.دانشگاه: به هر يك از دانشگاهها و مؤسسات آموزشعالى و پژوهشى اعم از دولتى و غيردولتى اطلاق مىشود.
تبصره : هر مركز يا واحد دانشگاهى وابسته به دانشگاههاى دولتى در ديگر شهرها و نيز هر واحد دانشگاه غيردولتى در اين آيين نامه همانند دانشگاه محسوب مىشود.
2-1.دانشگاهيان : عبارت از دانشجويان و اعضاى هيئت علمى دانشگاه مىباشد.
3-1.تشكل اسلامى: جمعيتى مركب از دانشگاهيان است كه پس از دريافت مجوز رسمى فعاليت از مرجع ذىصلاح (هيئت نظارت دانشگاه - مصرّح در فصل سوم اين آيين نامه) در جهت تحقق اهداف اسلامى و ارزشهاى انقلاب و نظام اسلامى مصرّح در چهارچوب قانون اساسى و اين آيين نامه فعاليت مىنمايد.
4-1.عضو: به هر يك از دانشگاهيان كه نسبت به ثبت نام خود در دفتر اعضاى هر يك از تشكلهاى اسلامى اقدام نموده و پذيرفته شده است اطلاق مىشود. (عضويت به منزله موافقت با اساسنامه تشكل است.)
تبصره : هر فرد تنها مىتواند در زمان واحد در يك تشكل اسلامى عضويت داشته باشد و در غير اين صورت عضويت مؤخر قابل قبول است.
ماده 2. محدوده فعاليت:
هر نوع فعاليت سياسى، فرهنگى و اجتماعى تشكلهاى اسلامى در حدود اساسنامه تشكل در داخل دانشگاه و در چارچوب ضوابط و مقررات دانشگاه و اين آيين نامه و ساير قوانين موضوعه كشور مجاز است.
تبصره: فعاليتهاى تشكلهاى اسلامى در خارج از دانشگاه تابع قانون احزاب است.
1-2.برگزارى سخنرانى، تجمع، راهپيمايى، ميزگرد، تريبون آزاد و نصب تابلوهاى تشكلهاى دانشجويى با ارائه مجوز از هيئت نظارت دانشگاه امكانپذير است.
تبصره1 : انتشار هر نوع نشريهاى به استثناى نشريات علمى دانشگاهى با مجوز شوراى فرهنگى دانشگاه صورت مىگيرد.
تبصره2 : راهاندازي هر نوع پايگاه اطلاعرساني رايانهاي با مجوز شوراي فرهنگي دانشگاه صورت ميگيرد.
تبصره 3 : شوراى فرهنگى دانشگاه در صورت مغايرت هر نوع فعاليت فرهنگى، سياسى و اجتماعى با مصالح دانشگاه، ضوابط شرعى و ارزشهاى انقلاب اسلامى، مراتب را به رياست دانشگاه اعلام مىنمايد و رييس دانشگاه موظف است در صورت اعلام شوراى فرهنگى و يا مشاهده موارد خلاف از آنها جلوگيرى كند.
فصل دوم. تشكلها:
ماده3. تشكلها با طى مراحل زير تأسيس مىگردند:
1-3.حداقل 5 نفر از دانشجويان يا 3 نفر از اعضاى هيات علمى با داشتن شرايط زير مىتوانند به عنوان هيات مؤسس با ارائه نام مشخصى براى تشكل، تقاضاى صدور پروانه فعاليت نمايند:
الف. اعتقاد و التزام عملى به اسلام، ولايت فقيه و قانون اساسى.
ب. برخوردارى از حسن شهرت و اخلاق اسلامى و حداقل دو نيم سال تحصيلى اشتغال به تحصيل در دانشگاه مزبور براى تشكلهاى دانشجويى و حداقل دو سال استخدام رسمى آزمايشى براى تشكلهاى اعضاى هيات علمى در دانشگاه مزبور.
2-3.كسانى كه به موجب ماده 7 قانون فعاليت احزاب، جمعيتها و انجمنهاى سياسى و صنفى از حق تأسيس جمعيت و حزب سياسى و يا شركت در هيات رهبرى آن محرومند نمىتوانند به عنوان هيات مؤسس تقاضاى صدور پروانه براى ايجاد تشكل در مراكز آموزش عالى نمايند.
3-3.در صورت تأييد صلاحيت حداقل لازم اعضاى هيات مؤسس (موضوع بند 3-1)و تأييد نام تشكل، هيات نظارت دانشگاه حداكثر ظرف پانزده روز كارى موافقت اصولى با تأسيس تشكل را صادر مىنمايد.
4-3.هيات مؤسس مكلف است حداكثر ظرف مدت سه ماه از تاريخ دريافت موافقت اصولى فهرست اسامى اعضا و اساسنامه را به هيات نظارت تسليم نمايد. در غير اين صورت درخواست تأسيس كان لم يكن تلقى مىشود.
تبصره: التزام به قانون اساسى، ولايت مطلقه فقيه، قوانين موضوعه كشور و آيين نامههاى مصوب بايستى مصرحا در اساسنامه تشكل آمده باشد.
5-3.هيئت نظارت پس از دريافت فهرست اسامى اعضاء (در حد نصاب لازم) حداكثر ظرف دو ماه نسبت به بررسى و تصويب اساسنامه و صدور مجوز براى تشكل واجد شرايط اقدام مىنمايد.
6-3.هيئت نظارت موظف است در صورت عدم تصويب اساسنامه، مراتب را به طور كتبى با ذكر دلايل و مستندات به متقاضيان اعلام نمايد و متقاضيان مىتوانند ظرف مدت يك ماه ضمن تأمين نظر هيئت نظارت تقاضاى تجديد نظر نمايند.
تبصره1. در صورت امتناع هيات نظارت دانشگاه از صدور پروانه و يا اعتراض هيات مؤسس تشكل به نظرات هيات نظارت درباره اساسنامه تشكل، هيات مؤسس مىتواند اعتراض خود را به هيات نظارت مركزى (موضوع ماده 5اين آيين نامه) ارسال نمايد و هيات نظارت مركزى موظف است ظرف حداكثر مدت دو ماه نسبت به اعتراض واصله رسيدگى و اعلام نظر نمايد.
تبصره 2. هر نوع تغيير در اساسنامه منوط به تأييد هيات نظارت دانشگاه مىباشد.
7-3.حد نصاب تعداد اعضاى تشكلهاى دانشجويى با احتساب هيات مؤسس 3درصد كل دانشجويان آن دانشگاه و حداقل 50نفر مىباشد.
8-3.حد نصاب تعداد اعضاى تشكلهاى هيات علمى با احتساب هيئت مؤسس 5درصد كل اعضاى هيات علمى آن دانشگاه و حداقل 10نفر مىباشد.
فصل سوم - نظارت:
ماده 4. به منظور حمايت از حقوق سياسى و اجتماعى دانشگاهيان و انجام وظايف مقرر در اين آيين نامه، هيات نظارت در هر دانشگاه با تركيب و شرح وظايف زير تشكيل مىشود:
1-4.تركيب هيات نظارت دانشگاه:
الف. رييس دانشگاه (رييس هيات).
ب. مسوول نهاد نمايندگى مقام معظم رهبرى در دانشگاه.
ج. نماينده وزارت فرهنگ و آموزش عالى يا بهداشت، درمان و آموزش پزشكى يا دانشگاه آزاد اسلامى حسب مورد.
2-4.وظايف هيات نظارت دانشگاه:
الف. بررسى اساسنامه و صلاحيت اعضاى مؤسس تشكلهاى اسلامى.
ب . اعلام موافقت اصولى و صدور پروانه فعاليت براى تشكلهاى اسلامى.
ج . صدور مجوز انجام فعاليت تشكلها (موضوع بند 2-2اين آيين نامه)
د . نظارت بر حسن اجراى انتخابات تشكلهاى اسلامى
ه . رسيدگى به تخلفات تشكلها براساس آيين نامه مربوط.
و . رسيدگى به شكايات واصل شده از سوى اشخاص حقيقى و حقوقى در ارتباط با فعاليتهاى تشكلهاى اسلامى.
ز . توقف و يا لغو پروانه فعاليت تشكلهاى اسلامى.
تبصره : هيئت نظارت دانشگاه مي تواند پس از تاييد هيئت مرکزي نظارت بخشي از وظايف خود را شامل بندهاي (ج ، د ، ه ، و ) به شورايي متشکل از معاونت دانشجويي و فرهنگي دانشگاه ، معاونت دفتر نهاد نمايندگي در دانشگاه و نماينده وزارتخانه هاي علوم ، تحقيقات و فنآوري و بهداشت ، درمان و آموزش پزشکي و دانشگاه آزاد اسلامي حسب مورد تفويض نمايد .
ماده 5. به منظور انجام وظايف مقرر در اين آيين نامه، هيات نظارت مركزى در وزارتخانههاى فرهنگ و آموزش عالى و بهداشت، درمان و آموزش پزشكى و دانشگاه آزاد اسلامى با تركيب و شرح وظايف زير تشكيل مىشود:
1-5.تركيب هيات نظارت مركزى:
الف. وزير يا رييس دستگاه.
ب. رييس نهاد نمايندگى مقام معظم رهبرى در دانشگاهها.
ج. يكى از معاونان وزير يا رييس دستگاه به انتخاب وى.
د. يك نفر از رؤساى دانشگاهها حسب مورد.
ه . نماينده شورايعالى انقلاب فرهنگى.
و. در مواردي كه مسائل مربوط به بسيج دانشجويي در هيات نظارت مركزي مطرح شود فرمانده نيروي مقاومت بسيج با حق رأي در آن هيات حضور خواهد داشت.
2-5.وظايف هيات نظارت مركزى:
الف. رسيدگى نسبت به درخواستهاى تجديدنظر در تصميمات هيات نظارت دانشگاهها و تخلفات آنها حداكثر ظرف مدت دو ماه.
ب. تدوين و تصويب دستورالعملهاى اجرايى اين آيين نامه حسب مورد.
ج. تدوين و تصويب آيين نامه رسيدگى به شكايات و تخلفات تشكلهاى اسلامى.
ماده 6 . كليه تشكلهاى اسلامى دانشگاهيان كه براساس مصوبه جلسه 265 مورخ 70/08/28 شورايعالى انقلاب فرهنگى تشكيل شدهاند قانونىاند و رسميت دارند.
1-6.فعاليتهاى كليه تشكلهاى اسلامى دانشگاهى از تاريخ تصويب براساس مفاد اين آيين نامه خواهد بود.
2-6.تشكلهاى اسلامى مزبور موظفند حداكثر در ظرف يك سال اساسنامههاى خود را با اين آيين نامه تطبيق دهند.
3-6.چنانچه براساس تشخيص هيات نظارت مركزى،هر كدام از تشكلهاى مزبور حائز شرايط نبودند با آن تشكل برخورد قانونى صورت مىگيرد.
ماده7. مسووليت هماهنگى و توزيع عادلانه كمكهاى دانشگاه به تشكلها بر عهده هيات نظارت خواهد بود.
1-7.مسوولان ذيربط تنها مجازند به تشكلهايى تسهيلات ارائه داده و يا اجازه استفاده از امكانات دانشگاهها را بدهند كه مجوز فعاليت را طبق اين آيين نامه دريافت كرده باشند.
ماده 8 . دستورالعملهاى اجرايى اين آيين نامه و همچنين آيين نامه رسيدگى به شكايات و تخلفات تشكلهاى اسلامى در جلسه مشترك هياتهاى نظارت مركزى وزارتخانههاى فرهنگ و آموزشعالى و بهداشت، درمان و آموزش پزشكى و دانشگاه آزاد اسلامى در محل دبيرخانه شورايعالى انقلاب فرهنگى و در شكل واحد به تصويب نهايى مىرسد.
آيين نامه فوق در 5 ماده و 8 تبصره در جلسه 448 مورخ 9/6/ 1378 شورايعالي انقلاب فرهنگي به تصويب رسيد و از تاريخ تصويب ، آيين نامه هاي مغابر با آن ملغي شد و موارد ذيل طی جلسات آتی شورا مصوب و به آيين نامه افزوده شد :
· تبصره 2 الحاقي به بند 1ـ2 مصوب جلسه 511 مورخ 8/11/1381
· تبصره الحاقي به بند 2-4 آيين نامه مصوب جلسه 493 مورخ 09/11/1380
· ماده 6 تا 8 آيين نامه مصوب جلسه 449 جلسه مورخ 06/07/1378
· بند " و" ماده 5 (تركيب هيات نظارت مركزي) مصوب جلسه 472 مورخ 13/10/79